Қазақстан мұнай өнімдерін заңсыз әкетуге қарсы күресті күшейтуде.
Жыл басынан бері автомобиль өткізу пункттерінде жалпы көлемі 40 мың литрден астам жанар-жағармай материалдарын әкетуге 593 әрекет тоқтатылды.
Бұл мәселе премьер-министр Олжас Бектеновтың төрағалығымен өткен үкіметтік кеңесте талқыланды, онда ішкі отын нарығындағы ахуал және оның елден тыс заңсыз ағылуына жол бермеу шаралары қаралды.
Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов ЖЖМ нарығындағы жағдай тұрақты болып қалатынын мәлімдеді. Оның айтуынша, барлық қазақстандық мұнай өңдеу зауыттары штаттық режимде жұмыс істейді, ал бензин, дизель және авиациялық отынның ағымдағы қоры ішкі сұранысты жабуға жеткілікті.
Бұл ретте шекарадағы бақылау айтарлықтай күшейтілді. Ішкі істер министрі Ержан Сәденов хабарлағандай, жанармайды заңсыз әкетумен күрес бойынша жол картасы аясында өткізу пункттеріндегі қызметкерлер саны көбейтіліп, тереңдетілген тексерістер кеңейтілді.
Қосымша мониторингті мобильді топтар да жүргізеді. Қаржы вице-министрі Ержан Біржановтың мәліметінше, шекара маңындағы трассаларды патрульдеу тәулік бойы жүргізіледі.
Тек соңғы екі тәуліктің өзінде отынды шығаруға 61 әрекет тоқтатылды. Тәртіп бұзушылар канистрлер мен қосымша отын бактарында үш тоннадан астам мұнай өнімдерін шығаруға тырысты.
Бұдан басқа, мамандар 18 бензовоз пен автоцистернаны тексерді. 34 тонна мұнай өнімдерін тасымалдаған көлік құралдарының біреуі бойынша сараптама жүргізу үшін үлгілер алынды. Сонымен қатар билік нарықты ішкі тексеруді бастады. Мемлекеттік кірістер органдары 62 автожанармай құю стансасы мен 22 шағын МӨЗ-дің қызметін талдайды, онда отын өткізу көлемінің аномальды өсуі тіркелген. Бұл объектілер бойынша қосымша тексерулер жоспарлануда.
Ресейдегі отын дағдарысы Қазақстанның ішкі нарығына баға мен логистика арқылы тікелей қысым түсіруде. Оңтүстік көршілер (Қырғызстан, Өзбекстан) отынды Қазақстаннан іздей бастады, ал Қазақстанның өзінде ішкі бағаның өсуі, инфляциялық қысым күшейіп, теңге бағамына қосымша салмақ түсуде
Ресейдегі мұнай өңдеу зауыттарына жасалған шабуылдар салдарынан бензин өндірісі шамамен 25%-ға қысқарды. Ресейдің Қазақстаннан жанармай импорттау мәселесін талқылауы ішкі нарықтағы қорға қауіп төндіреді.
Баға мен инфляция: Бұл жағдай алдағы 2-3 айда елдегі азық-түлік және басқа да тауарлар бағасына тізбекті әсерін тигізіп, жалпы инфляциялық қысымды күшейтуі мүмкін.
Теңгеге қысым: Отын дағдарысы салдарынан рубльдің әлсіреуі ықтимал. Бұл өз кезеңінде теңге бағамына қысым көрсетеді.]
Ресейдегі және Украинаның оккупацияланған өңірлеріндегі отын дағдарысы мамыр айының соңында мұнай өңдеу зауыттары мен мұнай инфрақұрылымы нысандарына украиналық ұшқышсыз шабуыл жасалғаннан кейін басталды.
«Көрші Қазақстанда отындық туристер толқынына қуанған жоқ. Тіпті ресейліктерге отын сатуды шектеу туралы да үндеулер айтылып жатыр», дейді мұнай-газ нарығының сарапшысы Олжас Байділдинов.
Оның айтуынша, біздің ел қазір үлкен жанар-жағармай құю бекетіне айналды.
«Мен өткен жылдары барлық шетелдік көлікке қазақстандық бағамен жанармай құюды ұсындым және қазір де ұсындым. Бұл тек жүк тасымалына ғана емес, жеңіл автомобильдерге де қатысты. Себебі бізде басқа елдерден түрлі нөмірлі автомобильдер көп. Олар көлікке салық төлемейді, бірақ неге екені белгісіз басқалармен бірдей бағамен жанармай құяды», — дейді ол.
Ресми бағалаулар бойынша Қазақстан жанар-жағармай материалдарының ішкі қажеттіліктерін негізінен үш МӨЗ-дегі өз өндірісі есебінен жабады. Өткен жылы Қазақстан 6 миллион тоннаға жуық автомобиль бензинін өндірді. Сондай-ақ Ресейден ең жоғары сұраныс пен штаттан тыс жағдайлар кезінде жоспарланған шектеулі импорт бар: өткен жылы ол 285 мың тоннаға бағаланған болатын.
Қазақстандағы қауіптер тек Reuters хабарламаларынан кейін ғана күшейе түсуі мүмкін. Агенттіктің мәліметінше, Ресей тапшылықпен тек жанармай сапасына қойылатын талаптарды жұмсартып қана қоймай, сонымен қатар импорт арқылы да күресуге тырысады. Рейтер агенттігі Қазақстан көршісіне шілдеде және тамызда гуманитарлық көмек форматында екі МӨЗ-ден 50 мың тонна АИ-92 мен АИ-95 жеткізуге келіскенін хабарлайды. Бұл ретте Қазақстан Энергетика министрлігі елде жанар-жағармай материалдары тапшылығының пайда болу қаупі жоқ екенін айтып отыр.
Ресей билігі басқа елдерден де бензин, дизель және авиациялық керосин жеткізуді жолға қоюға тырысуда: атап айтқанда, Үндістаннан — Reuters дереккөздері елден 60-70 мың тонна жөнелту туралы хабарлады. Сондай-ақ Ресей Жапониядан кем дегенде 200 мың баррель авиациялық керосин импорттамақ, деп жазады агенттік: шілденің бірінші жартысында Жапонияның Тиба портынан Оңтүстік Кореяның Йосу портына жүк жеткізіледі, ол жерден керосин басқа танкерлерге қайта тиеліп, Ресейге жөнелтіледі.
