Алматыда финтех және e-com салаларындағы сарапшылар жиналып, цифрлық банк қызметтері, ритейл және логистика қалай дамитынын талқылады. INFOLine компаниялар тобының негізін қалаушы және басшысы Иван Федяковтың айтуынша, «Электрондық коммерция нарығы Орталық Азияның барлық елдерінде өсуде. Оның негізгі моделі маркетплейстар. Біз E-grocery — қазіргі заманғы сауда форматының қарқынды дамып келе жатқанын көріп отырмыз. Ірі қалалардың тұрғындары азық-түлік өнімдерін онлайн сатып алуда», — деп түсіндірді Иван Федяков.
Сарапшының айтуынша, қысқа мерзімді перспективада несиелік жүктеме, әсіресе тұрмыстық техника, жиһаз, киім және e-commerce сегменттерінде тұтынуды қолдайды. Алайда, тұтынушылық кредит берудің орта мерзімді қызып кетуі, әсіресе кредит саясатын одан әрі қатайту және халықтың нақты табысын төмендету кезінде бөлшек нарықтың өсуін тежейтін факторға айналуы мүмкін.
Негізгі мәселе — Қазақстанда өсім ненің есебінен қалыптасады деген мәселеге келгенде тақырып тұйықталып қалады. Сарапшылардың айтуынша, мұндай динамика әл-ауқаттың өсуімен емес, халықтың борыштық жүктемесінің артуымен тікелей байланысты. Халықтың нақты табысы 2,5% -ға төмендеді, бұл алаңдатарлық тренд. Инфляция тоқтамайды, ҚҚС өсімі 16% -ға дейін түпкілікті тауарлардың құнына ауыстырылады. Себебі тұтынушылық несие өсіп барады. Өткен жылы халықтың банктер алдындағы берешегі 20%-ға жуық өсті.
Оның берген мәліметтері бойынша, 10 миллионнан астам азаматтың несиесі бар, яғни ел халқының жартысынан астамы банктердің алдында қарыз. Қазақстандықтардың қаржы институттары алдындағы жалпы қарызы шамамен 25 трлн теңгеге жетті .
Таңдау аз — тиімділігі жоғары
Иван Федяковтың айтуынша, халықтың басым көпшілігі дәстүрлі дүкендер емес, интернеттен — маркетплейстер мен сайттарға басымдық береді.
INFOLine деректері бойынша, Қазақстандағы онлайн-сауда үлесі 2025 жылы 17% -ға жетті.
Сұраныстың өзгеруіне жауаптардың бірі сауда форматтарының трансформациясы болып табылады. Ритейлерлер түр-түрін қайта қарап, дискаунтерлермен эксперимент жасай бастады. «Дискаунтерлерді іске қосу моделін қарастырған жөн. Сондай-ақ, ритейлерлер сатылатын өнімнің ассортиментін тарылтуға кірісті», — дейді Федяков.
Оның пікірінше, гипермаркеттердің артық таңдау жасау дәуірі өтіп бара жатыр, онда сөреде бір ғана өнімнің ондаған түрі — ірімшіктен бастап шырын мен шарапқа дейін тұра алатын.
Түр-түрінің қысқаруы бизнес экономикасына тікелей әсер етеді: позициялар саны азайған кезде де тауарлардың айналымы өсуде, деп назар аударады сарапшы. «Апельсин шырынының 10 емес, 3 түрі болады, бірақ сатып алулар шамамен сол көлемде болады, — деп түсіндірді ол. — Дискаунтерлерде жалпы бір апельсин шырыны болуы тиіс. Гипермаркеттегідей таңдау болуы мүмкін емес. Бұл макроэкономикалық сын-қатерлерге жауап».
Тұрақтылықтың тағы бір факторы — бірегей сауда ұсынысы. Сонымен қатар, ол электроника мен азық-түлік бөлшек нарығында бірегейлік әлсіз көрініс тапқанын атап өтті. Сонымен қатар жекелеген сегменттерде мұндай шешімдер пайда болады. Оның пікірінше, фэшн-ритейлде мысалдар бар.
Трансформацияның тағы бір бағыты — офлайн- және онлайн-сатылымдардың үйлесімі. Сарапшы әлеуметтік желілерге қойылатын шектеулер сұраныс құрылымына жанама әсер еткен ресейлік нарыққа назар аударады.
Қысқа мерзімді перспективада нарық үшін жағдай шиеленіскен күйінде қалып отыр. Алдағы жылдың оңай болмайтыны биыл белгілі болып қалды. Банктер мен ритейлерлер тұтынушының әмияны үшін күресетін болады. Ал халық қарыз.
Мұндай жағдайда нарықта болу ғана емес, сатып алушыға өз таңдауын түсіндіру қабілеті шешуші болып табылады.
