Астананың дамуына тәуелсіздік жылдары еліміздің бюджетінен және жеке инвестициялар есебінен триллиондаған теңге жұмсалды. Елорда бюджеті жыл сайын артып, 2026 жылы шамамен 1 трлн 483 млрд теңгеге жетті.
Мәселен, Астананың 2026 жылға арналған бюджеті 1 триллион 360 миллиард 833 миллион теңге болды 1998 жылы — 300 мың адам 2026 жылы — 1,7 млн адам.
2025 жылы бас қаланың экономикасы 11,6 пайызға артты. Ал инвестиция көлемі 8,8 трлн теңгеге жетті. Оның 66 пайызы жеке салымшылардың қаржысы. Өткенге оралсақ, 1998 жылы негізгі капиталға тартылған сыртқы салым көлемі небәрі 40,8 млрд теңге еді. Ал биылғы төрт айдың өзінде бұл көрсеткіш 588 млрд теңгеге жетті. Әсіресе өңдеу өнеркәсібі, білім, медицина, көлік, сауда салаларында ілкімді істер көп. Жалпы өңірлік өнім көлемі де жыл сайын көбейіп келеді. Айталық, алғашқы жылдары 60,5 млрд теңгені құраса, биылғы қаңтар-сәуірдегі статистика 18,9 трлн-ға жетті.
Әр тұрғынға шамамен 830 674 теңгеден келеді
Сонымен қатар қомақты қаржының нақты қай бағыттарға жұмсалатынын анықтадық. Бұл қаржы мына салаларға бағытталған:
- Инфрақұрылым және жолдар – 79,1 миллиард теңге;
- Көлік инфрақұрылымы – 15,3 миллиард теңге;
- Жол жөндеу – 9,1 миллиард теңге;
- Энергетика және ТКШ – 23,7 миллиард теңге;
- Әлеуметтік сала – 34,6 миллиард теңге;
- Нақты секторды дамыту – 42,6 миллиард теңге;
- Кәсіпкерлік және бағаны тұрақтандыру – 4 миллиард теңге;
- Тұрғын үй және реновация – 20 миллиард теңге;
- Абаттандыру – 10,5 миллиард теңге;
- Әлеуметтік міндеттемелер – 14,5 миллиард теңге.
Алматымен бірге елдің жалпы ЖІӨ-нің үштен бірінен астамын қалыптастырады және аралас салаларды, шағын бизнесті және барлық өңірлер бойынша адами капиталды дамытуды ынталандырады. Елорда экономикасының құрылымы бұрынғысынша сервистік сипатқа ие: қызмет көрсету саласына ЖӨӨ-нің 83% тиесілі. Ең iрi сегмент қала экономикасының 28,1% -ын құрайтын сауда болып қалып отыр. Сондай-ақ жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар (9,8%), көлік және қоймалау (8,2%), ақпараттық-коммуникациялық қызметтер (5,8%) және кәсіби, ғылыми және техникалық қызмет (4,6%) маңызды рөл атқарады.
Құрылыс, сауда және көлік
2025 жылы өнеркәсіптік өндіріс индексі 104,9% болғанда 3,46 трлн теңгеге жетті. Негізгі капиталға инвестициялар нақты көріністе 21,3% -ға ұлғайып, 2,49 трлн теңгеге дейін өсті, бұл өндірістік және инфрақұрылымдық базаның кеңеюін көрсетеді. Құрылыста айтарлықтай динамика байқалды: жұмыс көлемі 1,55 трлн теңгені құрады, өсім — 132,7%. Тұрғын үйді пайдалануға беру 4,81 млн. шаршы метрге (+8,5%) жетті, бұл ретте жеке тұрғын үй құрылысы 39% -ға ұлғайды, бұл жеке сұраныстың күшеюін көрсетеді.
Тұтынушылық және логистикалық сегменттер де сенімді өсуді көрсетті. Бөлшек сауда 3,78 трлн теңгеге (+15,5%), көтерме сауда — 8,79 трлн теңгеге (+6,4%) жетті. Жүк айналымы 52,6 млрд т-км (+21,7%) дейін өсті, ал жолаушылар айналымы 18 млрд т-км (2024 жылғы деңгейге 97,3%) құрады. Байланыс қызметінің көлемі 398,5 млрд теңгеге дейін (+6,4%) ұлғайды, бұл қала экономикасының одан әрі цифрландырылуын көрсетеді.2025 жылғы III тоқсанда ірі және орта кәсіпорындардың кірістері 24,7% -ға ұлғайып, 5,32 трлн теңгені құрады, бұл корпоративтік белсенділіктің өсуі мен бизнестің кеңеюін растайды.
Астана халқының саны 2025 жылғы 1 желтоқсанда 1 630,6 мың адамға жетіп, бір жыл ішінде 7,2% немесе 109,9 мың адамға ұлғайды. Қала өңіраралық көші-қонның ең ірі оң сальдосын — 81 741 адамды сақтап отыр, бұл тұрғын үй нарығы мен инфрақұрылымға жүктемені күшейтеді.
Орташа айлық атаулы жалақы 569 647 теңгені құрады, бұл ретте нақты жалақы индексі — 100,1%. Жұмыссыздық деңгейі 4,3% деңгейінде, орташа республикалық мәннен 4,6% төмен деңгейде қалып отыр. Табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі 2,7% -ды құрайды, бұл ел бойынша ең төменгі деңгей болып табылады.
ШОК субъектілерінің саны 308 564-ке жетті, оның 273 330-ы қызметін жалғастыруда, жыл ішінде өсім 10,1% -ды құрады. Жұмыс істеп тұрған кәсіпкерлік құрылымдардың саны бойынша елорда еліміздің ірі іскерлік орталықтарының бірі болып қала береді. Жыл басынан бері Астанаға 588 миллиард теңге инвестиция тартылды. Бұл былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 9 пайызға көп. Түскен қаржы қала экономикасын нығайтуға, дәлірек айтсақ, білім беру, денсаулық сақтау, логистика және өнеркәсіп секілді салаларды дамытуға бағытталды. Соңғы жылдары елордада 44 мектеп салынды. Жаңа оқу жылына дейін тағы 12 білім ордасын пайдалануға беру жоспарланған. Ал 2028 жылға дейін екі перинаталдық орталық, көпсалалы аурухана және диагностикалық кешен бой көтереді. Бұдан бөлек, абаттандыру жұмыстары да қарқын алады.
Мультипликативтік әсердің негізгі факторлары
Сарапшылар елорда экономикасы елдің дамуына әсер ететін бірнеше негізгі арналарды бөліп көрсетеді:
- Инвестициялардың флагманы: Қала іскерлік белсенділіктің өсу қарқыны бойынша басқа өңірлерден озып, капитал салымдарының басым бөлігін жинақтайды. Елорданың ЖӨӨ 18,9 трлн теңгеге жетеді, ал негізгі капиталға жоғары инвестициялар бүкіл республика бойынша материалдарға, логистикаға және қызметтерге сұранысты тудырады.
- Құрылыс саласының өсуі: Құрылыс — ең жоғары мультипликация коэффициенті бар басты драйверлердің бірі. Бағалау бойынша, құрылыс секторында 1 жұмыс орны аралас салаларда (құрылыс материалдарын өндіру, көлік, инженерия, дизайн) 10 жұмыс орнын құрады.
- ШОБ-ты (Шағын және орта бизнесті) ынталандыру: Астана жоғары тұтынушылық сұранысты шоғырландырады және сапалы еңбек ресурстарын тарту орталығы болып табылады. Көрсетілетін қызметтер, сауда және өңдеу өнеркәсібі саласын дамыту тұрақты салық түсімдерін қалыптастырады.
- Инновациялар және қызметтер орталығы: Астана цифрландыру, қаржы секторы (АХҚО) және жоғары технологиялық өндірістер үшін қуатты хаб болып табылады, бұл шикізат экспортына тәуелділікті төмендете отырып, бүкіл ел экономикасының құрылымын өзгертеді
