Алматы ӘКК-нің ескі көліктерді сатып алу жобасы – әлеуметтік акция емес, циркулярлы экономикаға өту әрекеті. Мәселе – оны қандай модельмен жасаймызда.Әлемде екі модель бар.
1. Қытай моделі – Resource RecoveryҚытай жылына 15-18 млн көлікті утилизациялайды. Бұл – мемлекет үшін екінші металлургия.2024 жылғы дерек: бір жеңіл көліктен орта есеппен 700 кг қара металл, 100 кг түсті металл, 200 кг пластик және 20 кг қауіпті қалдық шығады. 10 млн көлік = 10,3 млн тонна болат.Ең қымбат бөлігі – батарея. Қытайдың GEM, Brunp зауыттары литийді 99,6%, кобальтты 98% қайтарады. 1 тонна NMC батареясынан $8 000 — $12 000 табыс түседі.Сондықтан Пекин субсидия береді: ескі көлігін өткізіп, электрокар алғанға – 20 000 юань ($2 750), ДВС алғанға – 15 000 юань. Нәтижесінде 2025 жылдың I жартысында 3,7 млн көлік жаңарды. Бұл – автоөнеркәсіпке тікелей сұраныс.
2. Ресейде 2010 жылдан келе жатқан утиль бағдарламасы – өндірісті қорғау құралы.
Механизмі:
утильсбор (база 20 000 рубль, бірақ коэффицентпен 1 млн-ға дейін) жиналып, тек Ресейде құрастырылған 66 модельге жеңілдік ретінде қайтарылады. 2024 жылы утильсбор 70-85% көтерілді, бұл Қытай импортын тежеді.Нәтиже: 2010-2011 жылдары бағдарлама АвтоВАЗ-ды сақтап қалды, бірақ шикізатты қайта өңдеу тиімділігі төмен – көп зауыт әлі шредерлеуден аспайды.
Алматы үшін қайсысы тиімді?
Алматыда 650 мың көліктің 40%-ы – Euro-3-тен төмен. Бұл – 260 мың бірлік, шамамен 180 мың тонна металл, 52 мың тонна пластик, яғни кен орны.Егер Қытай моделімен жүрсек:Қарағандыдағы Qarmet-ке 180 мың тонна арзан лом. Жезқазғанда салынып жатқан мыс-литий кластеріне батарея шикізаты Ауаға – жылына 390 мың тонна CO2 аз.
Егер Ресей моделімен жүрсек:
Жеңілдік тек отандық Allur, SaryarkaAvtoProm-ға ғана жарайды. Шикізат шетке кетпейді, бірақ қайта өңдеу тереңдігі аз
Түйін
ӘКК «бюджеттен ақша бөлінбейді» деп отыр. Демек, қаржыландыру – утильсбор немесе жасыл облигация арқылы болмақ. Егер тетік Қытайдағыдай – шикізатты қайта сатудан табыс табатын модель болса, бағдарлама өзін-өзі ақтайды. Егер Ресейдегідей – тек жаңа көлік сатуды қолдау болса, бюджетке салмақ түседі.Алматыға керегі – екіншісі емес, біріншісі.
