Қараша айында Ұлттық Банк валюта нарығына екі бағытта қаражат шығарады. Біріншісі — алтын сатып алуды өтеу аясында 302 млрд теңгеге баламалы шетел валютасы. Екіншісі — Үкімет өтінімдерін қаржыландыру үшін Ұлттық қордан алынған 910 млн доллар. Екі ағынның жиынтық көлемі 1,6 млрд долларға жуықтайды.
Қазан айының қорытындысы
Қарашадағы үдерісті түсіну үшін қазан айына оралу қажет.Ұлттық Банктің мәліметінше, қазан қорытындысы бойынша теңге 3 пайызға әлсіреп, 453,77 теңгені құрады. Бұл — айдың соңғы көрсеткіші. Ай ішінде Қазақстан қор биржасындағы сауда-саттық көлемі азайды.
Орташа күндік сауда 474 млн доллардан 397 млн долларға дейін төмендеді. Айлық көлем 8,4 млрд долларды құрады. Реттеуші қазан айында валюта нарығына тікелей араласу жүргізбегенін мәлімдеді. Дегенмен, бағамның 453 теңге маңайында қалыптасуы — өздігінен болған үдеріс емес. Оның негізінде қараша айында жалғасын тапқан екі операция жатыр.
302 млрд теңге: алтын операциясының мәні
Бұл — жиі шатастырылатын көрсеткіш.Ұлттық Банк ішкі нарықта өндірілетін алтынды теңгемен сатып алады. Осылайша айналымға қосымша теңге шығады. Сол теңгені айналымнан алу үшін реттеуші дәл сондай сомаға шетел валютасын сатады. Қаржы нарығында бұл тетік «айналық бейнелеу» деп аталады.
Қазан айында осы тетік аясында 302 млрд теңге айналымнан алынды. Қараша айында да дәл осындай көлем — 302 млрд теңгеге баламалы валюта сатылады деп жоспарланған. Бұл — шамамен 660-670 млн доллар. Бұл операцияның мақсаты — бағамды ұстап тұру емес, бұрын айналымға шыққан теңгені өтеу. Алайда нарық үшін нәтижесі бірдей: нарыққа қосымша доллар ұсынысы түседі.
910 млн доллар: Үкіметтің өтінімі
Екінші ағынның сипаты мүлде бөлек.Үкіметтің бюджеттік өтінімдерін қаржыландыру қажеттілігіне байланысты Ұлттық Банк Ұлттық қордан 910 млн доллар сатып алды. Енді бұл қаражат ішкі валюта нарығында сатылып, теңгеге айналады. Реттеуші бұл қаражаттың нақты қашан және қандай бөліктермен сатылатынын жариялаған жоқ. «Нарық конъюнктурасына қарай» деген тұжырым ғана айтылды. Ал Halyk Finance сарапшыларының есебіне сүйенсек, Ұлттық Банктің әлі нарыққа шығармаған, кейінге қалдырған қаражаты 1,8 млрд долларға жетеді.
Демек, 910 млн доллар — соның бір бөлігі ғана.
Егер бұл қаражат нарыққа бір мезгілде шығарылса, бағам бір күнде 5-7 теңгеге төмендеуі мүмкін. Егер бөліп-бөліп сатылса, ол қараша айы бойы долларды 450 теңгеден асырмай ұстап тұратын факторға айналады. Екі жақты қозғалысҚарашадағы ахуалдың ерекшелігі — Ұлттық Банктің бір мезгілде екі бағытта әрекет етуінде.
Бір жағынан, реттеуші алтын және Үкімет өтінімдері аясында валюта сатуды жоспарлап отыр.
Екінші жағынан, ол Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының активтері үшін валюта сатып алуды жалғастырып келеді. Қазан айында бұл мақсатта 568 млн доллар сатып алынды. Бұл — айлық сауда көлемінің шамамен 7 пайызы.
Қаржыгер Сұлтан Елемесовтің пікірінше, бұл — кездейсоқ емес:
«Ұлттық Банктің БЖЗҚ үшін осынша көлемде доллар сатып алуы — реттеушінің теңгенің одан әрі нығаюына мүдделі емес екенін көрсетеді. Бұл — теңгенің нығаюын тежеуге бағытталған қадам», — дейді ол.
Бұл пікірдің экономикалық логикасы бар. Тым мықты теңге бюджет түсімдерінің азаюына әкеледі.
Реттеушінің ұстанымы
Ұлттық Банк төрағасы Тимур Сүлейменов валюта нарығындағы ахуалды өзгеше түсіндіреді:«Артық доллар деген ұғым жоқ. Экспорт 27 пайызға өсті, мұнай бағасы 100 доллардан асты. Тауар көп болса, бағасы төмендейді. Қазір болып жатқан жағдай — дәл осы».
Оның айтуынша, доллар ұсынысының артуына үш фактор әсер етті: экспорттық түсімнің өсуі, бейрезиденттердің мемлекеттік борыш қағаздарына салған қаражаты және сырттан тартылған валюталық қарыздар. Бейрезиденттердің мемлекеттік борыш қағаздарындағы үлесі қазір 5-5,5 млрд долларға жеткен. Бұл түсініктеме нарықтың жалпы логикасына сай келеді. Алайда сандар басқа мәселені де көрсетеді.
Цифрлар не дейді
Қаржыгер Мұрат Темірханов нақты көрсеткіштерге назар аударады:«Тоғыз айда валюта саудасының көлемі 70,4 млрд долларды құрады. Былтырғы сәйкес кезеңде бұл көрсеткіш 43,4 млрд доллар болған. Ұсыныс 27 млрд долларға өсті. Ал экспорт 11-12 млрд долларға ғана артты. Қалған көлемнің көзін түсіндіру қиын». Қазан айында Ұлттық Банктің таза сату көлемі 102 млн долларды құрады. Бұл — айлық сауда көлемінің 1,22 пайызы ғана.
Қаржыгер Ғалым Хусаиновтың айтуынша. мұндай алшақтық мәңгі созылмайды. Кейін теңге тез әлсіреуі мүмкін. Оның айтуынша, бюджет болжамы 540 теңгелік бағаммен жасалған. Ал нақты бағам 450 теңге маңайында қалыптасып отыр. Соның салдарынан тек қаңтар-тамыз айларында қосылған құн салығынан 490 млрд теңге кем түскен. Яғни мықты теңге инфляцияны тежеуге көмектеседі.
Бірақ бюджет үшін оның кері әсері де бар
Бұл — қазіргі валюта нарығының басты қайшылығы.Алдыңғы көрсеткішпен байланысАйта кетейік, алдыңғы материалда қазан айында биржадан тыс саудада — банктердің тікелей келісімдері аясында — 40,8 млрд доллар айналымға түскені жазылған болатын. Оның 86 пайызы шетелдік банктердің үлесіне тиесілі.
Қарашадағы 1,6 млрд доллар — бұл көлеммен салыстырғанда шағын. Алайда екеуінің табиғаты әртүрлі. 40,8 млрд доллар — нарықтың өз қаражаты. Оны ешкім басқармайды. Ал 1,6 млрд доллар — Ұлттық Банктің қолындағы қаражат. Оны нарыққа шығару мерзімін реттеуші өзі айқындайды. Сондықтан 40,8 млрд доллар — нарықтың көлемін, ал 1,6 млрд доллар — нарықтың бағытын көрсетеді.
Түйін
Қараша айында үш негізгі тұжырым жасауға болады.
Бірінші. Ұлттық Банк 302 млрд теңгеге баламалы валюта сатады. Бұл — алтын операциясы.
Екінші. Оған қосымша 910 млн доллар — Үкімет өтінімдері үшін нарыққа шығарылады.
Үшінші. Екі ағынның жиынтығы — 1,6 млрд долларға жуық ұсыныс. Сатылмай тұрған 1,8 млрд долларды ескерсек, бұл көлем одан да жоғары болуы мүмкін.
Осы себепті қараша айында доллар бағамының 440-450 теңге аралығында қалыптасуы ықтимал. Егер аталған ағындар тоқтаса, бағамның 470 теңгеге дейін көтерілуі де жоққа шығарылмайды. Кәсіпкер үшін басты мәселе — доллардың 447 немесе 453 теңге болуы емес. Басты мәселе — Ұлттық Банк аталған қаражатты қай күні нарыққа шығарады. Себебі дәл сол күні доллар ең төменгі деңгейге жетуі мүмкін. Реттеуші бұл күнді алдын ала жарияламайды. Сондықтан нарықты күн сайын бақылау — жалғыз мүмкіндік
