Қазақстанда инвестиция тарту жүйесі түбегейлі өзгеріп жатыр. Енді инвесторды іздеу, сүйемелдеу және жобаға бірге қаржы салу — бәрі бір ұйымда, «Бәйтерек» Ұлттық инвестициялық холдингінде шоғырланады. Бұл туралы Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді мәлімдеді.
Елімізде инвестициялық жүйені қайта құру жұмыстары соңғы айларда жүйелі түрде жүргізіліп келеді. Қазір инвестициялық саясатқа Ұлттық экономика министрлігі жауап берсе, шетелдік компаниялармен жобаларды тарту және жүзеге асыру Сыртқы істер министрлігіне жүктелген. Осы жүйені одан әрі жетілдіру үшін енді Kazakh Invest ұлттық компаниясын «Бәйтерек» холдингімен біріктіру көзделіп отыр.
Бұған министрдің өзі де түсініктеме берді.
Оның айтуынша, осы жылдар бойы Kazakh Invest инвесторларды сүйемелдеумен және жобаларды жүзеге асырумен айналысқанымен, шетелдік серіктестермен бірге жобаларға қаржы сала алмаған. Сондықтан «Бәйтерек» енді ел ішіндегі жобаларды жүзеге асыруға және бірлесіп инвестиция салуға жауап беретін институтқа айналады.
Бұл ретте Сыртқы істер министрлігінің рөлі өзгермейді. Ведомство бұдан былай да келіссөз жүргізу, әлеуетті инвесторларды іздеу және оларды Қазақстанға тарту жұмысын жалғастырады. Сонымен қатар министр Қазақстанның тек қаржылық салымдарды ғана емес, технологияларды, ноу-хауды және басқару тәжірибесін де күтетінін атап өтті.
«Ұлттық қордан 14 млрд доллардан астам қаражатты түрлі салалардағы жобаларға бағыттаймыз», – деді М. Тілеуберді.
Аталған өзгерістерді сарапшылар квазимемлекеттік секторды ірілендіру үрдісінің жалғасы деп бағалайды. Бұған дейін «ҚазАгро» «Бәйтерек» құрамына енген болатын. Енді оған Kazakh Invest қосылуда. Нәтижесінде «Бәйтерек» елдегі инвестициялық қызметті біріктіретін Ұлттық инвестициялық холдингке айналып отыр.
Мұның басты себебі – бұрын инвестормен бір мезгілде бірнеше ұйым – министрлік, Kazakh Invest, әкімдіктер, әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар жұмыс істеп, бірізділік болмаған еді. Енді «бір терезе» қағидаты енгізіледі: инвесторды тарту да, жобаға бірге қаржы салу да – бір ұйымда.
Бұл бастаманы экономистер де қолдап отыр.
Экономист Жанат Нұрғалиевтің пікірінше, «Бәйтерек» құрамында Қазақстанның Даму банкі, «Даму» қоры, Өнеркәсіпті дамыту қоры бар, сондықтан бұл операторлардың бәрі жобаларға бірлесіп қаржы салуға мүмкіндік береді.
«Қазіргі жағдайда бұл қадам толық ақталған деп ойлаймын», – дейді ол.
Онымен экономист Арман Бейсембаев та келіседі.
Ол «Бәйтеректің» рөлін күшейтуді инвесторлар үшін күрес алаңында ақталған қадам деп санайды. Дегенмен сыни көзқарас та жоқ емес. Мамандар Kazakh Invest-тің соңғы жылдары өңірлік әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың жұмысын қайталап келгенін айтады. Яғни бір жұмысты екі ұйым атқарған. Сондықтан бірігу – қосарланған қызметті жоюдың да бір жолы.
Бұл жаңалық нарыққа қалай әсер етеді?
Ең алдымен, инвестор үшін ыңғайлылық артады. «Бәйтерек» енді тек жол көрсетіп қана қоймай, өзі де серіктес ретінде қаржы салады. Соның нәтижесінде шешім қабылдау жылдамдайды. Өйткені қазір холдинг құрамында Даму банкі, «Отбасы банк», «Даму» қоры, Аграрлық несие корпорациясы бар. Дегенмен тәуекел де жоқ емес. Мемлекеттің экономикадағы салмағының артуы жеке банктер мен жеке инвестициялық компаниялар үшін бәсекені қиындатуы мүмкін. Барлық ірі жоба бір холдингте шоғырланса, тәуекел де бір жерге жиналады.
Қорыта айтқанда, мемлекет «мен өзім ұйымдастырамын, сен ақша мен технология әкел» деген модельге көшіп келеді. Ал 14 миллиардтың кімге бұйыратынын енді бір ғана холдинг шешетін болады. Егер «Бәйтерек» ашық әрі тиімді жұмыс істесе, бұл нарық үшін оң жаңалық болады.
