Ресми статистика тамызда жылдық инфляция 9,8%-ға баяулады деді. Қыркүйекте ол 9,3% болды. Айлық өсім – 0,6%. Бір жыл бұрын дәл осы айда инфляция 12,9% еді.Сан түсті, бірақ сөредегі баға түскен жоқ. Себебі бұл – бағаның түсуі емес, бағаны ұстап тұру саясатының формасын өзгертуі.
Отыз жыл бойы мемлекет бағаны үш тіреумен ұстап келді: салық, тариф, көлеңкеге көз жұму. Енді салық – фискалдық жұмақ бітті. 15 жыл бойы корпоративтік салық 20% болды. Салдары – мұнайсыз тапшылық 3,5 трлн теңгеден асты. 2026 жылғы жаңа Салық кодексі бюджетті ішкі тәртіппен толтыруға көшті: 20 АЕК-тен (78 мың теңге) асқанда шотқа инкассо, 45 АЕК-тен асса мүлікке тыйым. Бұл – жаза емес, «нөлдік төзімділік».Жеке табыс салығы сараланды: 33,5 млнға дейін – 10%, одан жоғары – 15%. Бұл – Шумпетерше «жасампаз жою». Қысқа мерзімде бағаға қосылады.
• Тариф – қарызды қайтарып жатырмыз
Қыркүйекте азық-түлік 0,1%-ға арзандады, бірақ жылдығы 8,5% қымбат. Бұл – табиғаттың дефляциясы.Ал «жеке инфляция» қызметтерде: қыркүйекте газ – 20%-ға, пәтер жалдау – 19,3%-ға қымбаттады. Бұл – «Тарифті инвестицияға айырбастаудың» төлемі. 30 жыл арзан ұстадық, енді қарызын төлеп жатырмыз.Неліктен 9,3% болды? Өйткені Үкімет 16қазаннан ТКШ тарифіне мораторий енгізді. Яғни «тежемеймін» деген саясат қайта «тежеймін» болып өзгерді. Бұл нарықтық баланс емес – басқарылатын баланс.
• Көлеңкеден шығудың құны
Бірыңғай QR екі айда 20 млн транзакция, 400 млрд айналым жасады. Әр теңге көрінеді. Бизнес үшін бұл – жаңа касса, жаңа софт. Қыркүйекте азық-түлік емес тауар 1,1%-ға өсті – ашықтық үшін төленетін баға.Ұлттық банк не істеп жатыр?Оның тетіктері сұранысты өлтіреді, ал біздің инфляция шығыннан. 2025 қыркүйектегі 12,9% үшін базалық мөлшерлеме 18%-ға дейін көтерілді. 2026-да Ұлттық банк 7 айда жүйеден 2,4 трлн теңге сорып алды. Бұл – бизнестің несиесін қымбаттату арқылы инфляцияны салқындату.Сондықтан статистикада 9,3% көреміз, өмірде қымбатшылықты көреміз.
Пәрмені қандай?
9,8%-дан 9,3%-ға түсу – жеңіс емес, келісімшарттың өзгеруі. Мемлекет енді бағаны мұнаймен, арзан тарифпен, көлеңкемен тежемейді. Бірақ толық жібере де алмайды – мораториймен қайта ұстайды. Бұл – «қымбат, бірақ адал» емес, «қымбат, бірақ әзірге ұсталып тұрған» кезең. Теңгерімсақталса – ертеңгі тұрақтылық. Сақталмаса – тек қымбатшылық қалады.
