Бизнес қауымдастық монстр бақылаушы пайда болады деп қауіптенеді: Қаржы министрлігі не дейді

ҚР Қаржы министрлігі «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының, Қазақстандық кедендік брокерлер қауымдастығының және бизнес өкілдерінің қатысуымен кеңесте  мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК) квазимемлекеттік кеден өкілін құру туралы бастамасы талқыланды.

Бұл идея бұған дейін ҰКП мен нарыққа қатысушылар тарапынан қатаң сынға ұшыраған болатын. «Атамекен» ҰКП қаржы министрлігінің кедендік брокерлердің жұмысына араласуына алаңдаушылық білдірген.

 Ұлттық палата басшысының орынбасары Тимур Жаркеновтың  айтуынша, министрлік бақылаудағы мемлекеттік органның өкілеттіктерін кеңейтуді қолдайды.

«Ведомствода түсіндіргендей, ұсыныс бизнес өкілдерінің көптеген өтініштерімен байланысты, олар жұмыс істеп тұрған брокерлер қызметінің жоғары құнын көрсетеді. Алайда, бұл ұсыныс тек сұрақтар туындатады, себебі қалыптасқан нарықта жұмыс істейтін жаңа оператор енгізіледі «, — деп толықтырды Т. Жаркенов.

ҰКП өкілі мемлекеттік кедендік брокердің жеке ойыншыларға қарағанда анағұрлым кең мүмкіндіктері мен артықшылықтары болады деп есептейді. Т. Жаркеновтың айтуынша, бұл теңсіздікке және мүдделер қақтығысына әкелуі мүмкін. «Яғни, мемлекет, бір жағынан, кедендік заңнаманың барлық талаптарын сақтауы, екінші жағынан — брокерлік қызмет көрсетуі тиіс. Осы тұрғыда бұл сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне алып келеді деп ойлаймыз «, — деп атап өтті ұлттық палата басшысының орынбасары.

Бірақ, соған қарамастан,  Қаржы вице-министрі Ержан Біржанов бұл бастама монополия құруға бағытталмағанын атап өтті. Оның айтуынша, DSRC міндеті — Қаржы министрлігінің пікірінше, ашық емес болып қалатын нарықты тәртіпке келтіру. «DSRC нарыққа барлық құқықтармен бірдей кіреді. Оған да жеке компанияларға қойылатын талаптар қойылады «, — деп атап өтті ол.

Біржановтың айтуынша, министрлік нарықты өзіне ұшырататын «монстр жасауға» ұмтылмайды. Дәлел ретінде ол кедендік ресімдеу қызметтері де ашық емес болып отырған посткеңестік елдердің тәжірибесіне, сондай-ақ қытайлық кәсіпкерлер мен дипломатиялық өкілдердің шағымдарына сілтеме жасады

Бизнес-қоғамдастық МКК дәлелдерімен мүлдем келіспейді

 Кәсіпкерлердің пікірінше, бастама нарықты монополияландыруға, сыбайлас жемқорлық тәжірибесін күшейтуге және қолданыстағы заңнаманы бұзуға алып келеді.

«Атамекен» ҰКП кедендік әкімшілендіру департаментінің директоры Дина Мамашева Қазақстанда брокерлік қызметтер нарығы дамыған және бәсекеге қабілетті екенін мәлімдеді. Оның айтуынша, палата алғаш рет көтерілген тарифтерге шағымдар туралы естіп отыр. «DSRC арқылы МКК экономикалық оператордың, уақытша сақтау қоймалары иесінің, цифрлық шешімдерді әзірлеушінің және енді кедендік өкілдің функцияларын біріктіреді. Бұл өте қауіпті үйлесім «, — деп атап өтті Мамашева.

Ол квазимемлекеттік компанияның тіркелген бағаларды енгізуі жеке ойыншылардың ығысуына әкелетінін атап өтті. Қосымша тәуекел мүдделер қақтығысында жатыр: реттеушінің өзі іс жүзінде нарыққа қатысушы болады.

ҰКП өкілінің айтуынша, мұндай құрылым әкімшілік ресурстарды теріс пайдалануға және клиенттерді DSRC қызметін пайдалануға мәжбүрлеуге әкелуі мүмкін. Мамашева сондай-ақ мемлекеттік операторлар заңсыз жеткізу арналарына айналған өткеннің жағымсыз мысалдарын еске салды.

Қазақстандық кедендік брокерлер қауымдастығы кеңесінің төрағасы Геннадий Шестаков «Атамекен» ұстанымын қолдады. Ол МКК бастамасын «бәсекелестік нарыққа тікелей қауіп» және мемлекеттің негізсіз араласуы деп атады.

Оның айтуынша, DSRC тіркелген бағасы мемлекеттік қолдау есебінен нарықтағыдан төмен болады. Бұл өзіндік құнның 15-25% -дық әділетсіз артықшылығын қалыптастырады және жекеменшік компанияларды сөзсіз ығыстырады.

«Брокерлердің жоғары бағаларына шағымдар туралы өтініштер ойдан шығарылған. Негізгі проблема өткізу пункттерінде ашық процедуралардың болмауында. Бұл декларанттарды делдалдарға жүгінуге және ресми тарифтерді көбірек төлеуге мәжбүрлейді «, — деп түсіндірді Шестаков.

Ол сондай-ақ «Мемлекеттік мүлік туралы» Заңның 164-бабын және Кеден кодексінің 493-бабын тікелей бұзғанын атап өтті. Оның пікірінше, әңгіме мемлекеттік құрылымдар ішіндегі баға келісімі туралы болып отыр, бұл нарықтық қатынастар идеясына нұқсан келтіреді.

Шестаков мемлекеттік брокер құрудың орнына шекарада «жасыл дәліз» мен ашық бақылау технологияларын енгізуге назар аударуды ұсынды. Оның айтуынша, бұл нарықтың барлық қатысушылары үшін тең жағдайды қамтамасыз етеді және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді.

Мемлекеттік органдар мен бизнес арасындағы пікірталас ұстанымдардың терең алшақтығын көрсетті. Қаржы министрлігі DSRC қызметтер құнын төмендетіп, нарықты «сұр аймақтан» шығаруға мүмкіндік беретінін айтып отыр. Сонымен қатар, кәсіпкерлер бұл бастама бәсекелестік ортаның бұзылуына, заңнаманың бұзылуына және әкімшілік ресурстың пайдаланылуына әкеледі деп есептейді.

Сарапшылар жағдай монополияға қарсы саясат пен экономиканы ырықтандыру қағидаттарына қатысты болғандықтан, салалық пікірталас шеңберінен шығып кететінін атап өтті.

Әзірге тараптар ымыраға келе алмай отыр