Қаржы нарығында бір-біріне кереғар, тіпті нарық заңына қайшы келетін құбылыстар жиілеп кетті. Доллар да, теңге де күн өткен сайын бетін ары бұра бастады. Сарапшылар мұны 1 сәуірден кейінгі нарықтағы өзгерістермен байланыстырып қарай бастады.
Наурыз айының соңында коммуналдық қызметтер тарифтері мен ЖЖМ бағасының өзгеруіне мораторий аяқталады.
Halyk Finance басқарма төрағасының кеңесшісі Мұрат Темірхановтың айтуынша, ақпан айының соңында жылдық инфляция өткен жылғы жоғары базаның есебінен сәл бәсеңдегенін, ал айлық көрсеткіш ақпан айында 1,1% жоғары деңгейде қалып қоды.
Оның айтуынша, электр энергиясы, газ, су тарифтерінің және ЖЖМ бағасының мұдатқышқа қойылуы жыл басында жалпы инфляцияның өсуін тежеді.
«Мұндай аяз болмаса, ол әлдеқайда жоғары болар еді. Үкімет шешімі бойынша сәуір айынан бастап бұл реттелетін тарифтер мен бағалар қайтадан өсуді бастайды, бұл инфляцияның өсуіне қысым көрсетеді», — деп есептейді М. Темірханов.
Екінші жағынан, экономист жыл басында тұтыну нарығында белсенділік және экономика өсімінің баяулауы байқалатынын атап өтті. Ұлттық валюта бағамының нығаюымен бірге бұл инфляцияның өсуін шектеуі мүмкін.
Талдаушылардың болжамы бойынша инфляция қазір жоғары деңгейде қалып, реттелетін тарифтер мен бағалар өсуін жалғастырса да, жыл соңына қарай ол 10,5-11,5% құрайды, бұл өткен жылғы көрсеткіштен сәл төмен (12,3%). Сонымен қатар, М.Темірхановтың пікірінше, биыл халықтың нақты табысы мен жалақысының өсуі нөлге жақын немесе теріс болады.
«Бүгінгі таңда біз халықтың номиналды табысы биылғы жылы инфляциядан жоғары болатынын көріп отырған жоқпыз. Мысалы, 2026 жылы бюджеттен төленетін зейнетақының өсімін үкімет 10% деңгейінде жоспарлап отыр, бұл біз күтетін инфляциядан сәл төмен болады. Жалақының өсуі де инфляцияның өсуінен төмен болуы мүмкін. Ұлттық банк және нарықтағы басқа да ұйымдар жүргізген сауалнамалар биыл іскерлік белсенділіктің төмендеуі бойынша бизнестің күткенін көрсетеді. Ал іскерлік белсенділіктің төмендеуі жалақының өсуін тежейді», — деп атап өтті Мұрат Темірханов.
Сарапшы сондай-ақ Ұлттық статистика бюросы 2025 жылғы IV тоқсандағы жалақының өсуі туралы деректерді әлі жарияламағанына назар аударды, алайда олар 2026 жылғы ақпанда шығуы тиіс болатын. Өткен жылдың ІІІ тоқсанында жалақы нақты мәнде 2% -ға төмендеді, бұл, М.Темірхановтың айтуынша, ресми жұмыс істейтін халықтың қаржылық жағдайының төмендегенін көрсетеді.
Оның пікірінше, жағдайды түзету үшін инфляцияны төмендету қажет, бірақ оптимизм үшін әзірге негіз аз. «Электр энергиясына, газға, суға және ЖЖМ бағасына тарифтер тез өсуін жалғастырады, себебі бұл салаларға инвестициясыз бізде базалық инфрақұрылымның тозуы күрт артады және осы тауарлар мен қызметтердің тапшылығы пайда болады», — деп түсіндірді ол.
Сарапшының пікірінше, тағы бір маңызды проблема үкіметтің мемлекет арқылы ішкі сұранысты ынталандыруды жалғастыру жоспарына байланысты ақшаның құнсыздануымен байланысты. Әңгіме «Бәйтерек» холдингін 1 трлн теңгеге капиталдандыру туралы болып отыр, бұл мемлекеттің тікелей немесе жанама кепілдігімен қаржы нарығына сыртқы және ішкі көздерден 7 трлн теңгеге дейін тартуға мүмкіндік береді. Бұл қаражатты өңдеу өнеркәсібі мен инфрақұрылымдағы басым жобаларды жеңілдікпен қаржыландыруға бағыттау жоспарланып отыр.
«Бұл жерде «Бәйтерек» мемлекеттік холдингі тарапынан экономиканы осындай квазифискалдық ынталандыру елдегі инфляцияның өсуіне тікелей және қатты қысым көрсететінін атап өту маңызды. Бұл ретте үкімет тарапынан мұндай қарыздардың тікелей немесе жанама кепілдігі мемлекеттік қарыздың өсуін білдіреді, бұл да экономикаға фискалдық жүктемені күшейтеді», — деп түйіндеді М. Темірханов.
