Қазақстанда осы жылдан бастап кедейшілікті өлшеудің жаңа әдістемесі бекітілді, ол алғаш рет халықтың табысын ғана емес, сонымен қатар білім беруге, медицинаға және тұрғын үйге қолжетімділікті қоса алғанда, өмір сүру жағдайын да ескереді
ОСыған дейін мемлекет негізінен абсолютті кедейшілікке, яғни күнкөріс минимумынан төмен табыспен қанша адам өмір сүруіне бағдарланған. Мәселен, 2025 жылы ең төменгі күнкөріс деңгейі 46 228 теңге деңгейінде белгіленді және 2025 жылдың үшінші тоқсанындағы деректер бойынша табысы осы шектен төмен халықтың үлесі 5,3% -ды құрады.
AERC сарапшысы Асхат Мұхтарұлының айтуынша, Қазақстандағы кедейлікті өлшеудің жаңа әдістемесі бұрынғы ережелерді алмастыру емес, аналитикалық құралдар жиынтығын кеңейту болып табылады.
Субъективті кедейлік адамдардың өздерінің материалдық жағдайын қалай бағалайтынын көрсетеді: сауалнамада респонденттерге өздерін қандай әл-ауқат деңгейіне жатқызатыны туралы сұрақ қойылады және алты нұсқадан тұратын шкала ұсынады — қамтамасыз етудің төмен деңгейінен жоғары деңгейге дейін. Егер адам төмен не ортадан төмен таңдаса, ол субъективті түрде кедейлер тобына жатады. «Көп өлшемді кедейшілік өз кезегінде үй шаруашылығының жағдайын тек табысы бойынша ғана емес, сонымен қатар отбасының өмірінің негізгі салаларында тұрақты кемшіліктердің бар-жоғы бойынша бағалауға мүмкіндік береді. Бұл салалар бес аспектіден тұрады, олардың әрқайсысы үшін нақты шектеу шектері қойылған. Бағалау үй шаруашылығы деңгейінде жүргізіледі және айтарлықтай дәрежеде сауалнама деректеріне сүйенеді: көрсеткіштердің бір бөлігі 0-10 шкаласы бойынша қанағаттанудың өзін-өзі бағалауы арқылы, бір бөлігі — нақты тұру жағдайлары мен қаржылық шектеулер арқылы өлшенеді», — деп атап өтті сарапшы.
Бірінші аспект — білім беру. Ол адамдардың оқудың сапасы мен қолжетімділігіне қаншалықты қанағаттанатынын және отбасының балабақша қызметіне қол жеткізуінде кедергілер жоқ па екенін бағалайды.
Екіншісі — денсаулық сақтау, онда медициналық көмектің сапасы мен қолжетімділігі бағаланады және отбасындағы біреу бағасы, кезегі, мамандардың жоқтығы немесе қашықтығы салдарынан емделе алмады ма.
Үшіншісі — аумақтың, ауаның және ауыз судың тазалығын ескеретін экология.
Төртіншісі — тұрғын үй жағдайлары, үйдің базалық инфрақұрылыммен қаншалықты қамтамасыз етілгендігі және отбасының тығыз жағдайда өмір сүрмейтіндігі (бір адамға 15 шаршы метрден кем).
Ақырында, өмір сүру деңгейі мен қаржылық қолжетімділік бағаланады, онда несиелер бойынша кешіктірулер бар ма, үй шаруашылығы жұмыссыздықпен бетпе-бет келіп ме және ақша мен ресурстар тіпті тамақтануға да жетіспейді ме, деп түсіндірді А.Мұхтарұлы.
«Тұтастай алғанда, таңдалған шектеулер аспектілері, әсіресе, өңірлік саралауды ескерсек, қазақстандық шындыққа айтарлықтай жақын көрінеді. Үй шаруашылықтарының осалдығын қалыптастыратын өмiрдiң негiзгi салалары: тұрғын үй жағдайлары мен базалық инфрақұрылым (санитария, жылыту, тұрғын үй), медицина мен бiлiм берудiң қолжетiмдiлiгi мен сапасы, қаржылық тұрақтылық, сондай-ақ жекелеген өңiрлерде өмiр сүру сапасына шын мәнiнде әсер ететiн экологиялық факторлар көрсетiлген. Яғни, басты депривациялар, негізінен, белгіленіп, кедейлікті әр жағынан қарауға мүмкіндік береді. Алайда көрсеткіштің өңірлік айырмашылықтарға сезімталдығы және дұрыс қойылған шектер мен салмақтар туралы мәселе ашық күйінде қалып отыр», — деп санайды сарапшы.
Қазір елдің демографиялық саясаты екі түрлі көзқарас қыспағында
Гендерлік құқын жаттап алған кейбір келіншектер «бала тусам, Үкімет не береді?» деген сауалға жауап іздейтіні қалыпты құбылысқа айналып келе жатыр. Ертеректе бала тууға бейіл болып келетін замандастарымыз дүниеге келмеген баласының ертеңгі болашағына алаңдайтыны байқалып қалды. Себебі мектеп жанындағы үйірмелердің бәрі ақылы. Ал балаларға берілген жәрдемақы бір баланың аяқкиіміне жетпейді…
Әдістемеде балалар кедейшілігінің көрсеткіші жеке бекітілген. Егер бала бір мезгілде кемінде төрт бас бостандығынан айыру түрін бастан кешірсе, мысалы, тамақтанудың, киімнің, оқуға немесе бос уақытқа қолжетімділіктің жетіспеушілігі.
Әлеуметтанушы -сарапшы Айсұлу Молдабекова берілетін қаражат отбасының үй жағдайын, баланың оқуы сияқты маңызды мәселелерге жұмсалуы көрсетілген механизмнің де бекітілгені жөн екенін айтады. Сонымен қатар бүгінгі қоғам шындығы – отбасында бала саны көп болған сайын жан басына шаққандағы табыс көлемі де, ондай отбасылардың тұрмыс, үй жағдайы да нашар болып келеді. Тұрмысы төмен отбасылардың ішінде көп балалы отбасылардың үлесі жоғары. Объективті себептермен мұндай отбасылар ең алдымен сапалы білім алу, тамақтану, медициналық қызметтерден қағылады. Бұл сол отбасындағы балалардың дамуына кері әсерін тигізеді», дейді А.Молдабекова.
