Ресейдің отын нарығындағы жағдай шектен шығып барады. Сарапшылар проблеманың әсері экономиканың барлық салаларына әсер ететінін айтып жатыр. Біз үшін басты қауіп инфляция импортының тетіктерімен байланысты екені белгілі болып қалды. Жанар-жағар май тапшылығы бизнесті тауарлардың түпкілікті құнына жаңа тәуекелдерді енгізуге мәжбүрлейді. Бұл конъюнктуралық сипаттағы бағалардың күрт өсуіне алып келеді. Кейіннен бұл теңгерімсіздік жүйелік ұзақ мерзімді проблемаға айналуы мүмкін.
Қазақстандық сарапшы Алмас Чукиннің айтуынша, бізде қор бар деп сеніп қалуға болмайды. Дүкендегі баға қоймаға жана тауар келгенше өзгеретіні белгілі. Мұндай жағдайда нарық нақты жағдай емес, алып-қашпа әңгіменің еркінде болады. Қсімнің басты драйвері тұтынушылық дүрбелең болып отыр. Нақ осы құбылыс тұйық шеңбер құрады, оны реттеушілерге бұзу өте қиын.
ҰБ төрағасы Т. Сүлейменов осыған мұндай тәуекелдер бар екенін түсінеміз, әрине, оларды өте мұқият қадағалау қажет екенін айтып келді. Бұл жерде әңгіме тек бензин туралы ғана болып тұрған жоқ.
«Әзірге Ресейде инфляция олар жоспарлаған дәлізде — 5-7%. Мен алдын ала қандай да бір қорытынды жасағым келмейді, себебі қазіргі жағдай Ресейдің экономикасына қалай әсер ететіні әзірге толық түсініксіз. Бірақ біз барлығын түсінеміз және мұқият қадағалаймыз. Біз өзіміздің жоспарларымыз бен болжамдарымызға инфляцияның көтерілуін енгізбейміз, себебі жағдай күн сайын өзгеріп отырады», — дейді Т. Сүлейменов.
Ресейдегі кез келген ауқымды экономикалық күйзелістер дәстүрлі түрде қазақстандықтарды ұлттық валютаның тұрақтылығы үшін алаңдатады. Алмас Чукиннің айтуынша, теңгенің тағдыры бұрынғысынша жаһандық қаржы нарығында шешілуде және қазіргі жағдай біздің валютамыздың ресейлік рубльге қатысты жергілікті нығаюына алып келуі мүмкін.
«Біздің теңге рубльге емес, долларға байланысты. Рубльге қатысты бағам — бұл бізде доллармен болып жатқан жағдайдың туындысы. Ал доллар — бүкіл әлемдік экономика, ал Ресей — жеке ел. Бағам ең алдымен доллармен анықталады, ал содан кейін, мәскеулік жағдайға және олардың ішкі бағамына қарап, бәрі өте қарапайым қайта есептеледі. Бірақ бұл мәселенің техникалық жағы. Шын мәнісінде айтатын болсақ, рубльге қатысты теңге нығая түсуі керек деп ойлаймын, себебі рубль төмендеп кетті», — дейді Алмас Чукин.
Ресейдегі отын отын дағдарысы теңгені төмендетуі мүмкін екені қаттырақ айтылып жатыр.
Келесі сарапшы Ілияс Исаевтың айтуынша. Ұлттық банк осы валюталық ауытқуларды бәсеңдететін болса, рубльдің теңге бағамына әсері нивелирленуі мүмкін. Рубльдің әлсіреуі — бұл инфляцияға қарсы тәуекел, себебі ол Ресейде отын мен логистиканың қымбаттауына алып келуі мүмкін, бұл Қазақстанға импортталатын тауарлар бағасына әсер етеді.
ұзақтығына келетін болсақ, сарапшы қазіргі уақытта РФ-да қайта өңдеу қуаттарының шамамен 25% бұзылуы мүмкін екенін атап өтті.
«Шығын мен жөндеудегі ілгерілеу туралы ақпаратты ашудың төмен деңгейі жағдайында ауқымын дәл бағалау қиын. МӨЗ-дердің көпшілігі орташа зақымданады, және ресейлік мұнайшылар оларды екі аптадан екі айға дейінгі мерзімде жөндеуге қабілетті, бұл ішкі нарықты тіпті жоғары сұраныс маусымы жағдайында да тұрақтандыра алар еді», — деп атап өтті сарапшы.
Ол екі елдің экономикасы ЕАЭО тетіктері арқылы тығыз байланыста екенін еске салды. Ресей — Қазақстанға импорт бойынша негізгі тауар жеткізуші (2025 жылы $19 млрд). Атап айтқанда, Қазақстан дәстүрлі түрде Ресейден мұнай өнімдерін (оның ішінде Ресей Федерациясынан бензин сияқты экспорттауға қазір уақытша тыйым салынған авиакеросин), өнеркәсіп өнімдері мен ауыл шаруашылығы тауарларын импорттады. Екінші жағынан, қазіргі таңда ҚР-да мұнай өнімдерінің экспортына уақытша тыйым салынған.
Сарапшы атап өткендей, Қазақстан үкіметінің ішкі нарықта ЖЖМ бағасының өсуін тежеу бойынша тәжірибесі бар, ресейлік билік те осындай шараларды қолдануда.
«Сондықтан Қазақстандағы инфляцияға әсері орташа және Ресейдің отын нарығындағы тапшылықтың ұзақтығы мен өткірлігіне байланысты болуы мүмкін», — деп қорытындылады ол.
