Жаһандық деңгейде адамдардың үнемі шаршаңқы жүруі, эмоционалды күйзеліс пен «үлкен шаршау» дәуірінің келуі – қазіргі қарқынды өмір салтының, ақпараттық жүктеменің және әлеуметтік-экономикалық факторлардың салдары. Бұл жағдай жай ғана бір күндік әлсіздік емес, қоғамдағы жаппай үрдіске айналып отыр.
Негізгі себептері
- Ақпарат көптігі: Күн сайын келіп түсетін тым көп жаңалықтар мен хабарламалар миды шаршатады.
- Жұмыс пен өмір тепе-теңдігінің бұзылуы: Қашықтан жұмыс істеу форматы мен ұзартылған жұмыс уақыты жеке уақытты азайтады.
- Экономикалық мазасыздық: Тұрмыс жағдайы, қаржылық тұрақсыздық пен болашаққа сенімсіздік стресс тудырады.
- Ұйқы режимінің бұзылуы: Гаджеттерді кеш қолдану сапалы ұйқыға кедергі жасайды.
WGSN аналитикалық компаниясы бұл құбылысты The Great Exhaustion немесе «үлкен шаршау» деп атады.
WGSN талдаушылары 2026 жылға арналған болжамында «Ұлы шаршау» (Great Exhaustion) феноменін басты факторлардың бірі ретінде атайды. Бұл жағдай адамдардың жұмысқа, тұтынуға және өмір сүру салтына деген көзқарасын түбегейлі өзгертіп жатыр
2022 жылы WGSN жүргізген сауалнама респонденттердің 65% шаршағанын көрсетті. Оның себептерінің ішінде қатысушылар кәсіби және жеке өмірде өсіп келе жатқан талаптарды атады.
Алайда, проблема жұмыс жүктемесiмен шектелмейдi. Адамдарға бір мезгілде қаржылық қиындықтар, өмірдің қымбаттауы, болашақ үшін алаңдаушылық, халықаралық шиеленіс және экологиялық қауіп-қатерлер әсер етеді.
WGSN мұндай бірнеше дағдарысты «поликризис» ұғымымен сипаттайды. Адамға бір мезгілде тұрақсыздықтың бірнеше көзіне реакция жасауға тура келеді, бұл эмоционалдық жүктемені күшейтеді.
Кім қатты шаршайды
WGSN мәліметтері бойынша, әсіресе, «үлкен шаршау» Z буынына, кіші мыңжылдықтарға және әйелдерге әсер етеді.
Себептері
- Үздіксіз ақпарат: Күні бойы жаңалық пен хабарлама көп келеді.
- Қаржы қиындығы: Ақша табу мен өмір сүру бағасы өсіп жатыр.
- Болашаққа алаңдау: Ертеңгі күнге деген сенімсіздік күшейді.
- Талаптың көптігі: Жұмыста да, үйде де бәріне үлгеру керек.
Кімдерге көбірек әсер етеді?
- Z буыны: Жастар өз орнын таба алмай қиналады.
- Кіші мыңжылдықтар: Отбасы мен жұмысты қатар алып жүру ауыр тиеді.
- Әйелдер: Көп жұмысты бірдей атқару оларды тез шаршатады
Бүкіл әлемде 30 жасқа толмағандардың 48% -ға жуығы жұмыста шаршап қалғанын айтты. Оңтүстік Африкада жұмыс істейтін әйелдердің 40% шаршау белгілері туралы мәлімдеді.
Бұл жағдайда тек жұмыс қана себеп бола алмайды. Қосымша қысым кірістердің тұрақсыздығын, үнемдеу қажеттілігін, болашақ туралы алаңдаушылықты және төңірегінде болып жатқан оқиғаларға ықпал етудің мүмкін еместігін сезінуді тудырады.
Нәтижесінде адамдарға бұрынғы белсенділік деңгейін сақтап қалу және бір мезгілде толыққанды қалпына келтіру үшін ресурстар табу қиындайды.
Үлкен жетістіктердің орнына кішкентай қуаныштар
Жалпы шаршау кезінде адамдардың өздеріне жағымды эмоциялар әкелетін нәрсеге көзқарасы да өзгереді. 2026 жылғы негізгі тұтынушылық көңіл-күйдің бірі WGSN glimmers деп атайды — адамға жайлылық пен қауіпсіздік сезімін бере алатын кішкентай жағымды сәттер.
Glimmer терминінің өзін психотерапевт Деб Дана енгізді. Егер триггерлер жағымсыз эмоциялық реакция тудырса, онда glimmers қарама-қарсы құбылыс ретінде қарауға болады: жағымды эмоцияларды тудыратын шағын оқиғалар мен сезімдер.
Күнделікті ең қарапайым нәрселер туралы айтуға болады. Тұрақты шиеленіс жағдайында олардың құндылығы артады, өйткені адамға ірі мақсаттарға жету ғана емес, сондай-ақ ұдайы кішігірім жағымды эмоциялар алу мүмкіндігі де маңызды болады.
WGSN осымен The Gleamers тұтынушылық профилінің пайда болуын байланыстырады. Оған талдаушылар кішігірім жетістіктерді байқап, олар үшін бақыт пен іске асырудың мәнін өз бетінше анықтауға тырысатын адамдарды жатқызады.
«Үлкен шаршау» жағдайында үнемі неғұрлым ірі мақсаттарға жетуге ұмтылу қолжетімді күнделікті заттардан рахат алу ниетіне жол бере алады.
WGSN бұл трендті қоғамның психологиялық жай-күйі тұрғысынан ғана қарастырмайды. Ұзақ жүктеме тұтынушылық әдеттерді өзгертуге қабілетті.
Адамдар күнделікті өмірді жеңілдететін, жайлылық сезімін беретін немесе сәл ғана жағымды эмоция алуға мүмкіндік беретін тауарлар мен қызметтерді жиі таңдай алады.
Эмоционалдық жүктемені азайту үшін сарапшылар сондай-ақ алаңдататын жаңалықтарды тұтынуды шектеуді, жақындарыңызбен көбірек уақыт өткізуді және адам шынымен де бақылауға қабілетті оқиғалар мен әрекеттерге назар аударуды ұсынады.
Осылайша, «үлкен шаршау» өмірлік басымдықтардың анағұрлым кең өзгеруіне алып келуі мүмкін: ірі жетістіктер үшін үнемі жарыстың орнына адамдарға өз ресурстарын сақтап қалу және жағымды эмоциялар үшін кішкене себеп табу маңызды болады.
