Энергетика институтының (Energy Institute) «Statistical Review of World Energy 2026» баяндамасы бойынша, Қазақстан жан басына шаққандағы жалпы энергиямен қамтамасыз ету деңгейі (157 гигаджоуль) бойынша әлемде 22-орынға тұрақтап, энергия шығыны/тұтынуы жоғары алғашқы 25 елдің қатарына кірді.
Рейтингтің негізгі ерекшеліктері
- Көшбасшылар: Тізімді Исландия (745 ГДж), Катар (717 ГДж) және Сингапур (628 ГДж) бастап тұр.
- Себебі: Бұл көрсеткіш халықтың күнделікті тұрмыстық тұтынуын ғана емес, экономиканың жалпы құрылымын, өнеркәсіптің ауырлығын және өндіріс сипатын көрсетеді.
- Посткеңестік кеңістік: Ресей 12-орында (216,6 ГДж), Түркіменстан 14-орында (202 ГДж), ал Беларусь 31-орында (126 ГДж) орналасқан.
Экономист Әнел Дәулетғалиева авторлық арнада былай деп хабарлайды:
«Қазақстан жан басына шаққандағы энергияны көп тұтынатын елдер арасында 22-орында. Елдегі жан басына шаққандағы энергияны тұтыну оның климатымен, өнеркәсіптік базасымен, көліктік қажеттіліктерімен және жалпы экономикалық құрылымымен айқындалады. Энергиямен жабдықтаудың жалпы көлемі өнеркәсіпке, электр энергиясын өндіруге және көлікке арналған отынды қоса алғанда, экономикаға түсетін барлық энергияны қайта құру кезіндегі шығындар есепке алынғанға дейін өлшейді. Ол үй шаруашылықтарын тұтыну немесе жеке адамның жеке энергетикалық ізі емес, бүкіл экономика ауқымында энергия тұтынуды көрсетеді. Гигаджоулмен өлшенеді. Бірде-бір Африка немесе Оңтүстік Америка елдері толығымен Еуропа, Азия, Солтүстік Америка және Мұхит елдерінен тұратын топ-40-қа кірген жоқ».
Энергияны ең көп тұтынатын 5 ел: Исландия, Катар, Сингапур, БАӘ, Кувейт. Ресей 12-орында, Түрікменстан 14-орында, Қазақстан 22-орында, Беларусь 31-орында, Қытай 36-орында.
Бірақ жан басына шаққандағы энергия тұтынудың жоғарылығы жоғарыда аталған елдер электр қуатын оңға және солға жағады дегенді білдірмейді. Бұл тұрмыстық емес, бүкіл экономиканың көрсеткіші. Және Қазақстан жағдайында ол өндіріс құрылымын өте қатты көрсетеді.
Қазақстанның жан басына шаққандағы жоғары энергия тұтынуы тұрмыстық ысырапты емес, экономиканың құрылымын, атап айтқанда өнеркәсіп пен өндірістің үлесін көрсетеді.
Энергия тұтынудың ерекшеліктері
- Өндіріс үлесі: Елдегі энергияның көп бөлігін зауыттар, кен орындары және ауыр өнеркәсіп тұтынады.
- Технологиялар: Ескірген өндіріс құралдары мен технологиялар энергия тиімділігін төмендетеді.
- Климат пен аумақ: Үлкен аумақты жылытуға және көлік қатынасына көп қуат керек.
Айтпақшы, ыстық елдерде ауа баптау және салқындату жүйелерінің қажеттілігіне байланысты жалпы энергия тұтыну орасан зор. Исландия қазіргі рейтингте дата-орталықтардың энергия тұтынуының өсуіне байланысты бірінші орынға шықты.
Өндіру, металлургия, шикізатты қайта өңдеу, жылу мен электр энергиясын өндіру, сондай-ақ қыста орасан зор аумақты жылыту деңгейі жоғары Қазақстан 25-ке лайықты түрде кірді. Ал бізде өзінен өзі үнемдеуге ынталандыратын арзан энергетикалық ресурстар бар. Энергия үнемдейтін технологиялар үлкен шоттарды төлеуден бәрібір қымбат болып шығады.
