Қазақстандағы зергерлік бұйымдардың ішкі нарығы 168 млн долларды құрайды, бірақ отандық ресми өндірістің үлесі небәрі 4% шамасында. Бұл мәліметтер Үкіметте өткен көлеңкелі экономикаға қарсы іс-қимыл кеңесінде жарияланды.
• Нарық көлемі: 168 млн доллар, бір жылда +3,4% өсім. Бірақ айналымның айтарлықтай бөлігі көлеңкеде. Отандық өндіріс: 7,2 млн доллар, өсім +31%. Экспорт – 65,4 млн доллар.Көлеңкенің индикаторы – алтын сынығы:
• Ломбардтар «Тау-Кен Алтын» зауытына 2024 жылы 3,2 тонна, 2025 жылы 3,8 тонна бағалы металл сынықтары мен қалдықтарын өткізген. Тонналап алтынның ресми арнаға өтуі – сұр айналымның ауқымын көрсетеді.
Жалпы көлеңке:
• Мемлекеттік кірістер комитетінің дерегінше, ЖІӨ-дегі қадағаланбайтын экономика үлесі 2023 жылғы 17,58%-дан 2025 жылы 15,69%-ға дейін төмендеген.
Салыққа әсері: бюджет не жоғалтып отыр?
• Зергерлік – маржасы ең жоғары салалардың бірі. Бір бұйымда 3 салық жатыр: кеден бажы + ҚҚС + табыс салығы. Көлеңкеде үшеуі де төленбейді. Алтын ломбардтан шеберханаға, шеберханадан Instagram-дүкенге чексіз кеткенде, бюджет ештеңе көрмейді.Үкімет не істемек?Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірлесіп жаңа ереже пысықталуда: барлық ломбард пен шеберхана алтын сынығын міндетті түрде ресми аффинаж субъектілеріне – «Тау-Кен Алтын» зауытына тапсыруы керек.
Бұл нені білдіреді?
• Бизнеске: Қысқа мерзімде шығын өседі. Касса, чек, аффинаж ақысы бағаға қосылады. Ұзақ мерзімде нарық тазарады, адал өндірушіге жол ашылады. 4% үлес 10-15%-ға дейін өсуі мүмкін.Мемлекетке: Әр грам алтын тіркеледі, салық салынады. Бюджетке қосымша миллиардтар түседі.Түйін: Зергерлік нарықты «ағарту» – 15,69% көлеңкені 10%-ға түсірудің ең жылдам жолы. Себебі бұл – қолма-қол ақша мен жоғары маржа қатар жүрген сала.
