Маңғыстауда 19 әскери-теңізшіні толқын алып кетті. Ресмиде кеше 9, бүгін 12 қаза тапты делінуде. 25 қыркүйек – Жалпы ұлттық аза тұту күні. Президент көңіл айтты, Үкімет Қанат Бозымбаев бастаған комиссия құрды, Бас прокуратура қылмыстық іс қозғады.
Бүгін оқырман бізден жаңалық емес, үш нәрсе күтіп отыр.
- Бірінші – көңіл айту емес, күйзелісті бөлісу.
«12 адам қаза тапты» – кешегі сан. Бүгінгісі – «бұл 12 адам – біреудің ұлы, біреудің әкесі еді» деп адам ретінде қарау.
Екінші – айқай емес, ашықтық. Оқырманға «генералдарды соттасын» деген популизм де, «ел аман» деген жабу да керек емес. Оған 5 сұраққа түзу жауап керек:
- балалар неге кеудешесіз түсті,
- жел туралы ескерту болды ма,
- іздеу неге ұзақ жүрді, кім бұйрық берді,
- ертең қайталанбайтынына кім кепіл?
- Үшінші – кек емес, кепілдік.
«Ертең менің балам әскерге барса, аман келе ме?» – ең қорқынышты сұрақ осы. Осы сұрақты қойғаным үшін «мен жауап беріп жүрмеймін бе» деген ой келеді. Жоқ. Жауап беруі керек – біз емес, жүйе. Кінәні сот анықтайды. Біздің міндет – 19 отбасының қайғысы қайталанбас үшін ашық сұрақ қою.Бұл апатта үш жүйелік осалдық бірден ашылды.
1. Оқу-жаттығу бар, қауіпсіздік хаттамасы жоқ.
Қорғаныс министрлігі «24 қыркүйекте ауа-райы күрт нашарлап, жел күшейді» деді. Бірақ желді Казгидромет 72 сағат бұрын болжайды.Әскери-теңіз стандарттында жағаға түсіру – ең қауіпті элемент.
Алтын ереже: жанында 2 кезекші қайық, әр сарбазда термо-костюм және GPS-маяк, жағада тепловизоры бар дрон.
Сұрақ – осы тізім 24 қыркүйекте толық болды ма?
Министрлік «құтқару күштері дереу жіберілді» деді. Бірақ «алдын ала жанында болды» демеді. Бұл – сөз ойыны емес, жоспарлау философиясы. Біз QR-төлемді бір күнде барлық банкке міндеттей алдық, ал әскерде метео-деректі автоматты «тоқта» бұйрығына айналдыратын цифрлық хаттама жоқ болып шықты
.2. Қауіпсіздік мәдениеті емес, есеп беру мәдениеті.
Бізде 22 жарты зауыт неге пайда болды? «Тыйым жоқ, сата бер» деген олқылықтан. Әскерде де «оқу-жаттығу өтті» деген қағаз, «қанша адам аман оралды» деген қағаздан маңызды.Посткеңестік армияның дерті – тәуекел төменнен жоғарыға емес, жоғарыдан төменге түседі. Сарбаз «толқын күшті» дей алмайды. Взвод командирі «кейінге қалдырамыз» десе, «дайындық төмен» деген баға алады. Шешімді толқын емес, жоспар қабылдайды.Сондықтан қоғам «айран ішкен құтылып, шелек жалаған тұтылып қалмай ма?» деп сұрап отыр. Егер тергеу тек кіші офицерді соттап, штабқа «қатаң сөгіс» берсе – жүйе өзгермейді.3. Іздеу-құтқарудың өзі іздеуге мұқтаж.
19 адамды су алып кеткен соң іздеуге Әскери-теңіз күштері, ТЖМ, авиация жұмылдырылды. Бірақ алғашқы 6 сағат – алтын уақыт. Осы уақытта Каспийде арнайы құтқару тікұшағы, тепловизоры бар дрон, спутниктік буй болды ма? Біз мұнайды КҚК арқылы 63 млн тонна таси аламыз, бірақ 19 адамын бір жағадан екінші жағаға қауіпсіз түсіре алмаймыз. Бұл – логистика емес, басымдық мәселесі.
Сенім депозиті қалай қайтады?
Қорғаныс министрлігі үнсіз қалған жоқ, бұл дұрыс. Бірақ сенім үш ашық қадаммен ғана қайтады:Сағатпен есеп: «Сағат 14:00-де метео ескерту түсті, 15:00-де жалғастыру туралы шешім қабылданды» деген ашықтық. Жабдықпен есеп: келесі оқу-жаттығуда әр сарбазда GPS-маяк болатынын көрсету.
Жүйемен есеп: жаза тек төменге емес, бұйрық берген штабқа да жетсе.Бүгін – аза тұту күні, үнсіздік күні. Біз де сен сияқты қайғырып отырмыз. Бірақ қайғырып отыра берсек, бұл қайғы қайталанады. Сондықтан біз сұрақ қоямыз. Сен үшін, 12 отбасы үшін, ертең әскерге баратын інің үшін.Егер осы үш осалдықты түзетсек, бұл – соңғы аза тұту болар.Дереккөз: ҚР Қорғаныс министрлігінің 24-25 қыркүйектегі ресми хабарламалары, Бас прокуратураның сотқа дейінгі тергеу басталғаны туралы хабарламасы, Үкіметтің комиссия құру туралы шешімі. Қаза тапқандар саны ресми расталу үстінде.
