Әлеуметтік қор неге босап қалды.
Үкімет іссапар мен форумнан емес, бала мен мүгедектің жәрдемақысынан үнемдемек. Ұят емес пе? Қарқыны жаман.
1 қазаннан жұмыссыздық жәрдемақысы қысқарды. Енді министр 2027 жылдың қаңтарынан 14 түрлі төлем тағы қысқаратынын айтты.
Кімдер қағылмақ?
Көпбалалы ана,бала туғанда берілетін, 1,5 жасқа дейінгі күтім,мүгедек бала бағып отырған ата-ана,I топтағы мүгедекті күтіп отырған адам,жерлеуге берілетін төлем,мүгедектік, асыраушысынан айырылу бойынша,Ауған, Тәжік-Ауған, Ирак, Қарабақтағы ардагерлер,қаза тапқан әскердің отбасы, «Халық қаһарманы», «Еңбек Ері», «Ғарышкер-ұшқыш». Бұлардың бәрін енді «бай ма, кедей ме – тексереміз» дейді. А және В санатындағы, жағдайы бар отбасыға бермейміз. Министрлік: «I топтағы мүгедек өз төлемін алады, бірақ бала туса, ол төлемді мұқтаж болса ғана береміз» – дейді.Қор қалай босады?
Міне, түп себеп осында
2024 жылы Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына 637,5 млрд теңге түскен, ал төлегені – 958,3 млрд. Айырма – 320 млрд теңге тапшылық. 790 млрд теңге тек декрет пен бала күтіміне кеткен.Қаржыгерлер: «Осылай кете берсе, 2028 жылы зейнеткер мен жесірге де ақша жетпей қалуы мүмкін», – дейді.
Неге жетпей қалды?
Министрліктің өзі мойындады: бір әйел 10 жерден ЖШС ашып, «10 жерде істеймін» деп қағаз жасап, 5-6 миллион декрет алып келген. Жылдар бойы көз жұмған. Енді ес жиып: «бір уақытта екі төлем алмайсың, декрет кезінде табыс есептелмейді, оқуға түссең немесе жұмысқа шықсаң – декретіңді тоқтатамыз» – дейді. Дұрыс.
Бірақ неге 10 жыл бұрын емес, қор босағанда ғана? Үкімет өзінен үнемдей ме? Сен сұраған ең ащы сұрақ осы. Вице-премьер Жұманғарин маусымда: «Бюджеттің 50,2 пайызы әлеуметтік төлемге кетеді. 6 жылда 3,3 трлн-нан 6,7 трлн-ға өсті. Бұл тиімсіз» – деді.Дұрыс шығар. Бірақ 50 пайызды қысқартпас бұрын, қалған 50 пайыз қайда кетіп жатыр?Облыс әкімдерінің шетелдегі форумдары, Астанадағы той-жиын, мемлекеттік сатып алудағы 30 пайыздық «откат», 100 млн тұратын іссапар – осылардан үнемдеу басталды ма? Жоқ. Масылдықты кім тудырды? Әлеуметтанушы Меруерт Молдабаева дөп айтады:
«Ауылда жұмыс 80-100 мың теңге. Ал үш баланың жәрдемақысы да сондай. Адам неге 8 сағат жұмыс істеуі керек?».
Бұл – масылдық емес, төмен жалақы тұзағы.
Экономист Әсем Қасымханова:
«Скандинавияда жәрдемақыны жұмысқа қайтумен байланыстырады. Сингапурда аз алсаң, мемлекет үстеп береді. Германияда көмек алсаң – жұмыс іздеуге міндеттісің. Бізде грант берілді ме, өндіріс ашылды ма – ешкім тексермейді», – дейді.
Түйін:
Мемлекет әлеуметтік қорды 10 жыл бақылаусыз қалдырып, енді орнын толтыруды ең осалдан – көпбалалы анадан, мүгедектен, ардагерден бастап отыр. Үнемдеуді форум мен іссапардан емес, жерлеу ақысынан бастау – экономика емес, ұят мәселесі. Қорды құтқару керек. Бірақ алдымен Үкімет өзі үнемдеуді көрсетуі керек.
