2027 жылы Ұлттық қордан бюджетке 4,4 трлн теңге алынады. Бұл – 14 қазанда Құрылтай мақұлдаған 2027-2029 жылдарға арналған бюджет жобасындағы ресми цифра. Оның 2,43 трлн теңгесі кепілдендірілген, 2 трлн теңгесі мақсатты трансферт.
Бұл шешім былтырғы уәдеден бас тарту деген сөз
Үкімет 2026 жылдан бастап мақсатты трансферттен бас тартамыз деген еді. Енді 2027-2029 жылдары қайтадан жиынтығы 5 трлн теңге мақсатты трансферт алу жоспарланып отыр. Үкімет мұны маңызды нысандарды жедел салу үшін қаржы капиталын ұлттық капиталға айналдыру қажеттігімен түсіндіреді.
Трансферт пен базалық мөлшерлеме арасындағы байланыс
Ұлттық қордан алынатын трансферт Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесіне тікелей әсер етеді. Механизмі қарапайым: қордағы валюта сатылып, орнына триллиондаған теңгелік өтімділік нарыққа түседі. Тауар көбеймей, ақша көбейсе – инфляция өседі. Инфляция өссе, Ұлттық Банк мөлшерлемені түсіре алмайды.
Осы себепті Ұлттық Банк төрағасы Тимур Сүлейменов бұл трансфертті «инфляцияны үдететін фактор» деп атады. Оның айтуынша, қордан шыққан ақша түскеннен көп, баланс теріс. Қорды өсіріп тұрған жалғыз фактор – инвестициялық табыс. Сондықтан оның мақсаты – қорды 2030 жылға қарай 100 млрд долларға жеткізу.
Бірақ мұнайлы елде трансфертсіз бюджетті теңестіру мүмкін емес екенін де мойындайды.
Инфляцияға әсері қанша пайыз?
Нақты әсерге қатысты үш түрлі баға бар.Ресми баға бойынша, Үкімет 5 трлн теңгелік инфрақұрылымдық шығын инфляцияға 0,3 пайыздық тармақ қана қосады деп есептейді.
Нарық бағасы басқаша. Halyk Finance сарапшыларының моделі бойынша, бюджетке құйылған әрбір қосымша 1 трлн теңге инфляцияны 0,8-1,2 пайыздық тармаққа үдетеді.
Тәуелсіз сарапшылар бұл бағаны да аз дейді
Экономист Расул Рысмамбетовтың айтуынша, «1000 жоба бірден іске қосылса, материал жетпейді, импорт өседі. 0,3 пайыздық тармақ деген тым төмен баға. Меніңше, 1,5 пайыздан көп болады».
Қазір Ұлттық Банк 2027 жылға инфляцияны 7,5-9,5 пайыз деп болжап отыр. Бұл болжамға трансферттің қысымы қазірдің өзінде енгізілген. Егер артық өтімділік толық зарарсыздандырылмаса, инфляция жоғарғы шегіне – 9,5 пайызға қарай кетеді. Осы қысымды тежеу үшін Ұлттық Банк базалық мөлшерлемені 16,5 пайыз деңгейінде ұстап, айналыстағы ноталарының көлемін 6 трлн теңгеден асырып отыр.
Яғни Үкімет ақша шашса, Ұлттық Банк оны қымбат пайызбен қайта жинайды. Оның ауыртпалығын кәсіпкер көтереді.
Түйін
4,4 трлн теңге – тек бюджеттің ғана емес, ақша-несие саясатының да тағдыры. Егер қаражат тұтынуға емес, өндіріс пен инфрақұрылымға жұмсалса, оның инфляцияға және базалық мөлшерлемеге қысымы аз болады. Кері жағдайда Үкімет шашқан ақшаны Ұлттық Банк қымбат несиемен қайта жинауға мәжбүр болады.
