Қазақстан ұлттық QR жүйесін 4 мемлекетпен біріктіруді жоспарлап отыр. Ұлттық банктің айтуынша, қазақстандықтар жақында Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан және Әзербайжанда өз банк қосымшасымен төлей алады. Бұл жаңалық шағын бизнеске жарияланған үш жылдық мораторий тұсында шығып тұр.
Сарапшылардың айтуынша, екі жаңалықтың астары бір – бақылаудың түрі өзгеріп жатыр.
QR не үшін бірігеді?
Ұлттық банктің айтуынша, тараптар ұлттық QR жүйелерін біріктірудің нақты механизмін 2026 жылдың соңына дейін пысықтауға келіскен. Мәселе 22-23 қазанда Тәжікстанда өткен өңірлік кездесуде талқыланған.Қазақстанның айтуынша, елде 19 шілдеден бері бірыңғай банкаралық QR жұмыс істейді. Оның құрамына Ұлттық төлем жүйесі, биометриялық сәйкестендіру, цифрлық теңге және Ұлттық антифрод-орталық кіреді.Сарапшылардың айтуынша, бұл – жай ғана ыңғайлы төлем емес. Бұл – әр чектің цифрда көрінуі.
Мораторий тұсында QR не үшін керек
Экономист Олжас Құдайбергеновтің айтуынша, мораторий кезіндегі басты қауіп – салықтан жалтару емес, нарықтағы әділетсіз бәсеке. Оның айтуынша, егер біреу касса қолданбай сауда жасаса, адал кәсіпкер ұтылады, сондықтан цифрлық бақылау жазалау үшін емес, тең бәсеке үшін керек.Бұл үш жылды жай үзіліс емес, бақылау жүйесін толық қайта құруға пайдалану керек. Оның айтуынша, жаппай тексеруден бас тартып, тәуекелді басқаруға көшу қажет. Оның айтуынша, тәуекелді басқару дегеніміз – барлығын тексеру емес, қауіп жоғары жерді ғана цифр арқылы көру.
Finmentor кеңесшісі Ғалым Хусаиыновтың айтуынша, QR-дың бірігуі осы тәуекелді басқарудың құралы. Оның айтуынша, касса чегі, электронды шот-фактура, тауардың цифрлық таңбасы және енді трансшекаралық QR бәрі онлайн көрінсе, кім адал, кім алаяқ екені экраннан көрінеді.
Сарапшылардың айтуынша, жеңілдету қағаз жүзінде қалмауы үшін цифр керек. Егер әр төлем QR арқылы көрінсе, тексерушінің дүкенге баруының қажеті жоқ. Адал кәсіпкерді жүйе өзі көреді, көлеңкедегіні жүйе көрмейді.
Экономист Марат Қайырленовтің айтуынша, барлық төртінші деңгейлі бюджет бірыңғай стандартта, ал ірі сатып алу блокчейнде отырса, әр теңгенің ізі көрінеді. Оның айтуынша, бұл бюджеттің ашықтығы, тексерістің орнын басатын нағыз құрал.Қорытындыда, сарапшылардың айтуынша, QR-дың 5 елге шығуы мораторийдегі тәуекелді жабатын құрал. Бір сарапшы айтқан тәуекелді басқару екінші сарапшы айтқан цифрлық бақылаусыз жүрмейді. Сарапшылардың айтуынша, үш жылдық үзіліс демалыс емес, мемлекет ашықтықтан, ал бизнес адалдықтан сынақ тапсыратын емтихан. Тәртіпті енді адам емес, цифр қадағалайды.
