Сұр импорт жабылды: 5 жылдан ескі көлікке тыйым, баға 74% өсе ме?26 қыркүйектен бастап Қазақстанға көлік әкелу қиындады.
Ереже қысқа әрі қатаң: бір адамға – жылына бір көлік, көліктің жасы – 5 жылдан аспауы керек, экологиясы – міндетті түрде Евро-5. Ал утильсбор енді кеденнен кейін емес, кеденге дейін төленеді. Министр Ерсайын Нағаспаев мұны бір ауыз сөзбен «сұр ввозды шектеу» деп түсіндірді. Әзірге «10 жыл бойы жабыла алмай келген схема бір күнде қалай жабылды және бұдан кейін баға не болады?» деген сұраққа жауап жоқ
Бұл жерде сарапшылар бірін-бірі толықтырып отыр
Артур Мискарянның айтуынша, бұрынғы схема қарапайым болған: Қытайдан көлік әкелетін делдал 100 көлікті 100 түрлі адамның атына жазатын. Қағаз жүзінде – бәрі жеке тұлға, ал іс жүзінде – базардағы сауда. Нәтижесінде салық жоқ, кепілдік жоқ, жауапкершілік те жоқ.Ал енді ереже түбегейлі өзгерді: кімнің атына әкелінсе, сол адам ғана тіркей алады. Егер сатқың келсе, заңды тұлға болып, салығын төлеуің керек. Мискарянның сөзімен айтқанда, «бизнесін ағартуға мәжбүр». Бір сөзбен, Үкімет есікті жапты.
Есік жабылса, баға не болады?
Осы жерде екі сарапшының жолы екіге бөлінеді.Бірақ қызығы, екеуі де Мискарян айтқан «ағару» логикасын растайды.
Алексей Алексеев былай дейді: «Делдалдар өлмейді, жай ғана қымбаттайды». Оның есебі қарапайым: Қытайда 8 млн теңге тұратын кроссоверді 48% бажбен әкелсең де, Қазақстанда 14 млн болады. Ал ресми дилерде дәл сол көлік 15-16 млн. Сондықтан делдал 500 мың теңге қосып, әлі де арзан болып қала береді. Бірақ мұның bedeli бар – сатып алушы кепілдіктен айырылады. Бұл – «арзан, бірақ қауіпті» жолдың әлі де сақталуы.
Ал Эдуард Эдоков дәл осы «арзан» деген сөзді калькулятормен жоққа шығарады: «Арзан емес, 74% қымбат».
Оның есебі бойынша, 8 млн-дық көлікке баж, утиль, ҚҚС, тіркеу қосылса, баға бірден 14 млн-ға шығады. Оның 60%-ы – тікелей мемлекетке кететін міндетті төлем. Яғни, мемлекет саналы түрде сұр импортты қымбаттатып, ресми дилерді қорғап отыр.Шын мәнінде, екеуі де дұрыс айтады.
Алексеев – бүгінгі базардың бағасын, Эдоков – ертеңгі нарықтың математикасын айтады
Сондықтан екеуінің түйіні бір: «Нақты баға 2027 жылдың көктемінде ғана білінеді».Ал ең басты байланыс – 171 мыңның іші.Міне, осы жерде үш сарапшының ойы бір нүктеде түйіседі. Эдоковтың тағы бір есебі бар: «Зауытқа шын мәнінде тиімді болу үшін жылына 250 мың көлік шығару керек. Ал қазір 171 144 ғана бар. Оның 92 100-ін бір ғана зауыт – Allur береді. Бұл – монозауыт экономикасы».Демек, сұр импортты жабу – шешімнің жартысы ғана.
Екінші жартысы – ішімізді өзіміз толтыру.
Дәл осы жартысын QazTehna мен Qarmet жасап жатыр. Саранда QazTehna Теміртаудағы Qarmet-тің мырышталған болатынан автобус шанағын жасай бастады. Мизгулиннің сөзімен: «Бұл – тасымал шығынын азайтып, бәсекеге қабілеттілікті арттырады».Оны Allur басшысы Андрей Лаврентьев жалғастырады: «Біз бір тізбек құрып жатырмыз: Теміртаудың болаты – Саранның шанағы – Қостанайдың көлігі».Ал Премьер Олжас Бектенов мұны «синергия бар» деп қуаттады. Алматыдағы BYD-ның 30 электробусы – осы тізбектің алғашқы электрлі нұсқасы.Түйін – Егеменнің сабырыменҚорытып айтқанда, Мискарян – есіктің қалай жабылғанын түсіндірді. Алексеев пен Эдоков – сол есік жабылса, бағаның қалай өзгеретінін таласты. Ал QazTehna мен Qarmet – есік жабылғанда, ішті немен толтыратынымызды көрсетті.Үшеуінің байланысы – осы.
Сұр импорттың жабылғаны – дұрыс. Бірақ 74% қымбаттау – импорттың жазасы емес, 171 мың көліктің ішін әлі күнге дейін өзіміз толтыра алмауымыздың бағасы.Бізге жақсысын кім береді? Есікті жапқан емес, ішімізді қазақстандық болатпен толтырған береді.
