Бұл аптада теңге тағы нығайды — доллар 447 теңгеге дейін түсті. Бірақ мықты теңге — бәріне жақсы емес: бюджет 490 миллиард теңге НДС-тен қағылды. Ал экономика 4,2%-ға өсті, банктер 1,8 триллион пайда тапты, ал халықтың қарызы рекордқа жетті.
Мықты теңге — бюджетке қауіп пе?
Аптаның ең көп талқыланған тақырыбы — теңге.7 қарашада Ұлттық банктің ресми бағамы: 1 доллар — 447,14 теңге. Бір апта бұрын 453,77 еді. Бір күнде 4 теңгеге нығайды.Бірақ экономист Ғалым Хұсайыновтың ескертуі бар: «Мықты теңге бюджетке қауіпті». Себебі бюджет 2026 жылға 540 теңгеден есептелген. Ал доллар шын мәнінде 85-95 теңгеге арзан. Соның кесірінен қаңтар-тамызда НДС-тен түсім жоспардан 490 млрд теңгеге кем түскен. Қаржы министрлігі жылдық болжамды 2-2,2 трлн теңгеге төмендетті.
Теңгені не ұстап тұр?
Ұлттық банктің алтын сатуы — тек қаңтар-тамызда 5,9 млрд доллар сатылған, былтырғыдан 57%-ға көп. Плюс — Ұлттық қордан трансферт, мұнай, уран, мыс экспорты. Бизмедиа түйіні: Импорт арзандады — инфляция 9,3%-ға түсті. Бірақ бюджетке ақша аз түсіп жатыр. Мықты теңге — халыққа жақсы, бюджетке — ауыр.
Экономика 4,2%-ға өсті, бірақ мұнайсыз. 9 айдың қорытындысы бойынша ЖІӨ өсімі — 4,2%. Мұнай өндірісі 8,3%-ға құлдырап, 69,4 млн тонна болды.
Өсімді шикізат емес, шикізатсыз сектор берді — 5,4% өсті.
Ең көп өскендер: құрылыс — 11,5%, өңдеу өнеркәсібі — 8,6%, көлік — 7,2%, сауда — 6,2%.Инвестиция — 16,1 трлн теңге, 7%-ға өсті. Оның 85,7%-ы — жеке инвестиция!2. Мемлекеттік қарыз — 38,8 трлн теңге.
Қауіп бар ма?
Қаржы министрі Мәди Тәкиев 4 қарашада Мемлекеттік қарыз — 38,8 трлн теңге, ЖІӨ-нің 20,2%. Шекті деңгей — 32%. 2030 жылға дейін стресс-тест бойынша 25%-дан аспайТЫНЫН АЙТТЫ. Бюджет тапшылығы қазір ЖІӨ-нің 2,5%. 2029 жылға қарай 0,4%-ға дейін төмендету жоспарланып отыр. Банктер — 1,8 трлн пайда, халық — 26,7 трлн қарыз9 айда екінші деңгейлі банктердің таза пайдасы — 1,812 трлн теңге. Былтырғыдан 11,6%-ға баяулаған, бірақ әлі орасан. Ал халықтың банктер алдындағы қарызы рекордқа жетті — 26,67 трлн теңге. Оның 17,74 трлн теңгесі — тұтынушылық несиелер, яғни 66%.
Банктер тұтынушылық несиеден ақша тауып жатыр, ал халық қарызға батып жатыр
Бұл — аптаның ең ауыр теңгерімсіздігі.4. Бизнеске жеңілдік несие — 7 қарашадан жаңа ереже 7 қарашадан «Өрлеу» бағдарламасы бойынша жеңілдік несие ережесі өзгерді:Максимал сома — 1,5 млрд теңгеге дейін өстіМөлшерлеме — 12,6%.
Бірақ қолдау мерзімі 3 жылдан 1 жылға қысқардыШарты: бір қызметкерге шаққандағы түсім кемінде 10%-ға өсуі керек, жалақы қоры инфляциядан төмен болмауы керек. Шешімді енді «Даму» қоры 5 жұмыс күнінде қабылдайды.
Капитал нарығы — 74 млрд доллар! 5 миллион инвестор!
Үкіметте «Капитал нарығы туралы» жаңа заң жобасы таныстырылды.Соңғы 5 жылда:Акция нарығының капиталдануы — 74 млрд долларға, ЖІӨ-нің 27%-ына жеттіИнвесторлар шоты — 137 мыңнан 4,5 млн-нан асты!Бағалы қағаздар нарығы — 51,1 трлн теңгеден 99,8 трлн теңгеге өсті2030 жылға дейінгі бағдарламада 7 бағыт, 35 бастама бар: IPO-ны кеңейту, ШОБ-тың биржаға шығуы, зейнетақы активтерін дамыту.
ҚОРЫТЫНДЫ — АПТАНЫҢ НҮКТЕСІ:
Аптаның нүктесі — бір сөз: ТЕҢГЕ.
Теңге мықты — инфляция түсті, импорт арзандады.
Теңге мықты — бюджет ақша жетіспей жатыр, экспортшылар қысылып жатыр.Бұл теңгерімді Ұлттық банк желтоқсанға дейін қалай ұстайды — соны келесі аптада көреміз.
