Депутат Ирина Смирнова Қазақстанның «экономикалық реформасының әкелерін» тиімсіз жұмысы үшін жазалауға шақырып, тиімсіз жоспарлауға жол берген шенеуніктерді жазалау туралы сұрап, бізге жаңа тақырыптың шетін шығарып берді. Бұл біздің осы күнге дейін жазған тақырыбымыздың жалғасы.
Депутат Ирина Смирнова Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайыловқа сұрақ қойып, 1 қаңтардан бастап күшіне енген жаңа Салық кодексі «бизнес-қызмет үшін нақты ережелер белгілегенін» атап өтті. Алайда, оның айтуынша, экономикалық реформа бастамашыларының — жоспарлаудан шығынға дейінкемшіліктердің неше түрлі атасына жол беріп келді.
Смирнова атап өткендей, олар өздерінің мемлекеттік органдары мен есеп беретін ұйымдары жұмысының тұтастығы мен жүйелілігін көрмейді.Смайылов жауап ретінде ДПҚ жыл сайын кемшіліктерді атап өтіп, проблемаларды шешу бойынша Қаржы министрлігімен жұмыс жүргізетінін мәлімдеді. Ол жауапқа тартуды талап ететін жағдайларда тәртіптік те, әкімшілік те, қылмыстық те шаралар қолданылатынын атап өтті.
Смайылов сондай-ақ 2025 жылы құқық қорғау органдарына қылмыстық бұзушылық белгілеріне байланысты 70 материал жіберілгенін хабарлады. Ол депутаттарға кінәлілерді жазалау туралы мезгіл-мезгіл баяндап отыруға уәде берді.
Сарапшылар ретте Смайыловтың жауабына емес, Смирнованың мәселені төтесінен қойғанына көңілі толып тұр!
Сарапшы Олжас Мамадәнің айтуына, мәселе мемлекеттік деңгейде көтерілсе, экономиканы алға жылжыта алмадық, неге даму жолына түспедік деген сақалды сауалдың жауабы су бетіне қалқып шыға келеді.
Біздің елде жүргізілген жүргізілген реформалар санынан жаңылатын жағдайға жетсек те, олардың атасының кім екенін білмейміз.
Енді, қоғамның дамуын бүк не шүк түсіретін рефомрманың атасының кім екенін, оған жауапты тұлғанын да кім екенін қоғам біледі.
«Серік Жұманғаринің мен осы реформаның атасымын деп айтылуы батылдық» дейді ол.
Мәселенің мәні осы сауалдың жауабына тіреліп тұрғанын бәріміз білеміз…
азақстанда тәуелсіздік алғаннан басталған экономикалық реформалар нарықтық экономикаға көшуге, 1990 жылдардағы негізгі кезеңдермен жеке меншік құруға және әртараптандыруға бағытталды (жекешелендіру, жер реформасы), 2000 жылдардың басында нарықтық экономиканы тану, ал соңғы жылдары жаңғыртуға, ырықтандыруға, цифрландыруға, шикізат секторына тәуелділікті төмендетуге және инвестициялық ахуалды жақсартуға баса назар аударылды, бұл жаңа салық кодекстерін, шикізаттық емес секторды жекешелендіру мен қолдауды қамтиды.
Реформалардың негізгі кезеңдері мен бағыттары:
- 1990-шы жылдар (Нарықтық экономиканың қалыптасуы):
- Бағаларды ырықтандыру және жекешелендiру: Жоспарлы жүйеден нарықтық жүйеге көшу, жеке меншiк негiздерiн құру.
- Жер реформасы: Жерге, әсіресе аграрлық секторда жеке меншікті енгізу.
- Макроэкономикалық тұрақтандыру: Дамудың орнықты моделін іздеу.
- 2000-шы жылдар (Өсу және «мұнай» дәуірі):
- Нарықтық экономиканы тану: ЕО және АҚШ Қазақстанды нарықтық экономикасы бар ел деп таныды.
- Институттарды қалыптастыру: Сауда, инвестициялық, валюталық қатынастарды дамыту.
- Кірістердің өсуі: Әлеуметтік саланы қаржыландыру үшін шикізат кірістерін пайдалану, бірақ мұнай бағасына тәуелділікті сақтау.
- 2010 және одан әрі (Әртараптандыру және жаңғырту):
- ‘Ресурстық қарғысты «еңсеру: Мақсаты — мұнайға тәуелділікті азайту.
- Индустриялық-инновациялық даму: Шикізаттық емес секторларды қолдау, инвестициялар тарту.
Реформалар бағытын нығайту: Жаңғырту, бәсекеге қабілеттілікті арттыру. - Жаңа Салық кодексі: Бизнес-ахуалды жақсарту үшін жаңа кодекс дайындау және қабылдау.
- Ырықтандыру және жекешелендіру: Мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруді жалғастыру, бизнес үшін жағдайды жеңілдету.
- Әлеуметтік саясат: Ғалымдарға лайықты еңбекақы төлеу, іргелі ғылымды қолдау.
Дағдарысқа қарсы шаралар:
Отын бағасын көтеруге мораторий, инфляцияны тұрақтандыру (2025 жылғы жағдай бойынша).
Тұтастай алғанда, Қазақстанның реформалары базалық нарықтық жүйені құрудан шикізатқа тәуелділікке байланысты тәуекелдерді төмендете отырып, орнықты, әртараптандырылған және инклюзивті дамуға бағытталған терең жаңғырту кезеңіне көшті.
Сонымен, Қазақстанда жүргізілген, қазір оның атауы да ұмытылып қалған реформалардың атасы кім. Оған кім жауап береді. Осы реформаларға жұмсалған қаржының кім қайтарады деген мәселені тереңдетсе, Әлихан Смайылов басқарған мекеме талай былықтың бетін әшекерелейтін еді.
