Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтың мәлімдемесі ақша-несие саясатының трансмиссиясы үзілгенін көрсетті.
Экономикада бұл құбылысты «зымыран мен қауырсын әсері» деп атайды: баға валюта құнсызданғанда зымыран сияқты тез өседі, ал валюта нығайғанда қауырсын сияқты өте баяу төмендейді. Ұлттық банк төрағасының кешегі мәлімдемесі осы эффектінің Қазақстанда қалай жұмыс істеп тұрғанын дәлелдеді.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов LS-ке берген сұхбатында базалық мөлшерлеме бойынша шешімге теңге бағамы айтарлықтай әсер еткенін мәлімдеді. Оның айтуынша, ұлттық экономика тұтынылатын тауарларға сұранысты толық өтей алмайды. Соның салдарынан ел азық-түліктің 28%-ын, ал аралық және инвестициялық тауарлардың 58%-ын импорттайды.
«Теңге рубльге қарсы шамамен 18%-ға, долларға қарсы 12%-ға нығайды. Тиісінше импорттық тауарлар арзандады. Бірақ храповик эффектісі бар: бір рет көтерілген баға сирек қайтадан түседі», – деді Сүлейменов.
Ұлттық банк дерегінше, ТМД елдерінен келетін азық-түлік 3,2%-ға арзандаған.Алайда 18% бен 3,2% арасындағы алшақтық экономикалық саясаттың тиімділігіне күмән келтіреді.
Pass-through коэффициенті
Экономикалық теорияда валюта бағамының бағаға өту коэффициенті (pass-through) бар. Есеп қарапайым:18% нығаю -> 3,2% арзандау = 0,17Яғни, теңгенің нығаюынан келген пайданың тек 17%-ы ғана тұтынушыға жеткен, қалған 83%-ы жолда жоғалған.Теңге 18%-ға нығайса да, баға неге түспейді? 5 себеп:
Ішкі шығындардың өсуі
Тауарды елге әкелгеннен кейін оның бағасына Қазақстан ішіндегі шығындар қосылады. Жанармай бағасы, коммуналдық қызметтер, жалдау ақысы және жұмысшылардың жалақысы төмендеген жоқ, керісінше өсті. Теңге арзандатқанды, ішкі инфляция жеп қойды.
Логистика мен делдалдар маржасы
Тауарды тасымалдау шығындары мен көтерме саудагерлердің маржасы өзгеріссіз қалды немесе қымбаттады. Импорт нарығындағы жоғары шоғырлану бәсекені шектеп, делдалдарға бағаны жоғары ұстап тұруға мүмкіндік береді.
Бұрынғы қымбат қорлар
Дүкендер мен қоймалардағы тауарлардың басым бөлігі теңге әлсіз болған кезде сатып алынған. Саудагерлер ескі қымбат тауарды шығынмен сатқысы келмейді. Бұл — классикалық храповик эффектісі.4. Инфляциялық және девальвациялық күтулер
Сатушылар «теңге қайтадан әлсіреуі мүмкін» деген қауіппен тәуекелдерді алдын ала бағаға қосып қояды. Бизнес Ұлттық Банкке толық сенбейді.
Отандық өнімдердің үлесі
Азық-түліктің бір бөлігі өзімізде өндіріледі. Олардың бағасына импорттық шикізат әсер еткенімен, жалпы құны тікелей доллар бағамына байланбаған. Қорытынды Осылайша, Ұлттық банктің қымбат теңге арқылы инфляцияны тежеу саясаты толық нәтиже бермей отыр. Валюталық артықшылық сөреге дейін жетпей, экономиканың құрылымдық проблемаларына тіреліп отыр. Басқаша айтқанда, Ұлттық Банк өз жұмысын істеді — теңгені нығайтты. Ал Үкіметтің міндеті — сол нығаюды халықтың қалтасына жеткізу — орындалмай қалды. 18% бен 3,2%-дың арасындағы 14,8% — бұл жүргізілмеген реформалардың бағасы.
