Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 23 қазанда Ақордада елдің даму көрсеткіштерін атады. Сол сандарды политолог Андрей Чеботарев FINANCE.kz арнасында сабырмен, эмоциясыз талдап шықты.Біз сол талдауды фактчегімен, қарапайым тілде жинақтадық.
Экономика 30% өсті деген рас па?
Рас, бірақ нюансы бар.2019 жылдан бері экономика шамамен 30% өскен. Жылына шаққанда – орта есеппен 4,5%. Дамушы ел үшін бұл жақсы қарқын.Бірақ Чеботарев ескертеді: базасы төмен елге өсу оңай. Сондықтан көршілермен салыстырғанда бұл – қалыпты өсім.
ЖІӨ жан басына 15 мың доллардан асты дегені – номинал. Қалтадағы нақты ақшаны өлшейтін сатып алу қабілетімен (ППС) есептегенде 35-40 мың доллар. Бұл – Орталық Еуропа деңгейі. Өмір сүру ұзақтығы 76 жасқа жетті. Дүниежүзілік банк бойынша – Орталық Азияда ең жоғары көрсеткіш.
Зауыттар: құрастырудан толық өндіріске көштік пе?
Иә, көшу басталған.Бұрын біз тек сырттан келген бөлшекті құрастырсақ, қазір рельс, шпал, вагон, электровозды өзіміз шығарамыз. Автозауыттар жылына 150 мыңнан астам көлік береді.»Біз минималды локализациядан толық цикл мен ұсақ түйінді құрастыруға дейінгі ұзақ жолды өттік», – дейді Чеботарев.Бұл дегені – шикізат сатудан, өңдеп сатуға көшу.
Даулы тұсы: 1 адамға 1 шаршы метр. Еуропадан шынымен көп пе?
Бұл – талдаудың ең хайп тұсы. Және математикалық тұрғыда рас.Чеботаревтын есебі бойынша Қазақстан жылына 20 млн шаршы метр үй салады. Халқы – 20 млн. Сонда 1 адамға – 1 м².
Ресейде – 0,6 м²
Өзбекстанда – одан да аз
Еуропа мен АҚШ-та – 0,5 м²-ден.
Еуропада жылына 1000 адамға орта есеппен 3-4 пәтер ғана салынады. Бір пәтер 80-90 м² болса, 1000 адамға 300 м², яғни 1 адамға 0,3 м² ғана. Тіпті ең көп салатын Ирландияда 1000 адамға 5,9 пәтер.АҚШ-та жылына 1,4 млн үй салынады, халқы 340 млн. Адам басына шаққанда бізден аз.
Бірақ бір «бірақ» бар
Еуропа мен АҚШ-та үй қоры бұрыннан бар. Әр адамға 40-50 м²-ден келеді. Ал Қазақстанда қор аз, тапшылық көп. Сондықтан көп салу – мақтаныш емес, қажеттілік. Сан көп, бірақ сапа, баға, қолжетімділік мәселесі бөлек әңгіме.
Әлеуметтік блок: балабақша, грант, Ұлттық қор
Бір жылда 2800-ден астам балабақша мен мектеп ашылды. Білім гранттарына 1,5 трлн теңге бөлінді»Ұлттық қор – балаларға» бойынша балалардың шотына 2,5 млрд доллар аударылды.
Неге халық байып кеткенін сезбейді?
Чеботаревтың түйіні осы жерде:»Адамдар бүгін жақсы өмір сүргісі келеді. Бірақ экономика олай жұмыс істемейді. Ертең алтын кені табыла қалса да, нәтижесі бірден келмейді».Ол 2, 5, 10 жыл бұрынғы өмірмен салыстыруды ұсынады. Сонда айырмашылық көрінеді дейді.
Қорытынды:
Чеботарев билікті мақтап отырған жоқ, сандарды жан басына шағып, әлеммен салыстырып отыр.Үй салудан Еуропадан озуымыз – рас. Экономиканың 4,5% өсуі – өсу. Бірақ бұл – бірден қалтаға тие қоймайтын, ұзақ мерзімде ғана сезілер өсу.
