Нарық заңы бойынша жоғары базалық мөлшерлеме банктердің пайдасын өсіріп, несие беруді шектейді деген ұстанымды құп көреді. Бұл жолы құбылыс нарық заңыңа қайшы да келген жоқ, жоққа да шығарған жоқ. 2025 жылдың қортындысы бойынша банктердің пайдасы өсті, несие беруі де тоқтап қалған жоқ.
Қазанда базалық мөлшерлеменің 18% -ға дейін көтерілгеніне қарамастан, қазақстандық банктер несиелеу көлемін төмендетіп қана қоймай, жеке тұлғалар мен бизнеске көбірек қарыз бере бастады. Ұлттық банк пен ҚНДРА-ның тұтынушылық несиелеуді салқындату шаралары да ішінара ғана жұмыс істейді
Halyk Finance талдау орталығы банк секторының соңғы шолуында 2025 жылғы қарашаның қорытындысы бойынша қазақстандық банктердің жалпы кредиттік портфелі қазан айымен салыстырғанда 1,1% -ға және жыл басынан бері 18% -ға ұлғайғанын атап өткен.
- Бизнеске 0,9% -ға,
- ал жеке тұлғаларға 1,2% -ға көп кредит бере бастады.
Тұтынушылық несиелеу де өсуде:
- қарашада бір айда +1,4% және жыл басынан бері +20,4%.
- Бұл, әрине, 2024 жылғы қаңтар-қарашаға қарағанда (+30,9%) аз, бірақ өсім бәрібір де айтарлықтай.
- Кредиттеудің жалпы құрылымындағы тұтынушылық қарыздардың үлесі жыл ішінде 38,5% -дан 39,1% -ға дейін ұлғайды.
- Жоғары базалық мөлшерлеме несиелер бойынша мөлшерлемені одан әрі көтеріп, қазақстандық банктерді азаматтарға емес, бизнеске неғұрлым белсенді қарыз беруге көндіруі тиіс еді.
Таң қаларлығы, олай болмады
Жеке тұлғалар үшін кредиттер бойынша орташа мөлшерлемелер қазандағы 19,8% -дан қарашада 18,2% -ға дейін төмендеді. Ал бизнес үшін несиелер бойынша мөлшерлемелер, керісінше, өсті:
- Қазан айында орташа есеппен 17,4%, ал қарашада 17,6% құрады.
- Банктердің пайдасы өсті
2025 жылдың басынан бастап қазақстандық банктер 2,5 трлн теңгеден астам табыс тапты. Бұл 2024 жылға қарағанда 7,2% артық. Банк секторының таза пайыздық кірісі 3,8 трлн теңгені құрады. Қазақстандық банктердің меншікті жиынтық капиталы 10,4 трлн теңгеге дейін ұлғайды.
Проблемалық несиелері көбейді
Егер 2024 жылғы қарашада 90 күннен астам мерзімін өткізіп алған қарыздар жалпы санының 3,2% болса, 2025 жылғы қарашада — 3,7% болды. Осындай қарыздардың ең жоғары пайызы бар бес мекеме берген проблемалық кредиттердің жалпы көлемі 818 млрд теңгеге жетті.
