Теңгенің күш алғанына қарамастан, долларға деген сұраныс төмендеп кетті 2025 жылдың 11 айында соңғы бес жылдағы ең төменгі мәнге жетті,
ҚР Ұлттық банкінің статистикасына сәйкес
- , 2025 жылғы қаңтар-қараша аралығындағы кезеңде АҚШ долларының нетто-сату көлемі 1,5 трлн теңгені құрады.
- 2024 жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда көрсеткіш 10,4% -ға қысқарды, бұл халық тарапынан қолма-қол шетел валютасына таза сұраныстың едәуір әлсіреуін көрсетеді.
2025 жылдың алғашқы тоғыз айында АҚШ долларын нетто-сатудың ай сайынғы көлемі 66,9 млрд теңгеден 175 млрд теңгеге дейінгі ауқымда өзгерді, дейді мамандар Finprom.kz.
2025 жылғы қаңтар-қарашада нетто-сату көлемі бойынша өңірлік бөліністе мегаполистер көш бастап тұр.
- Алматыға 523 млрд теңге, Шымкентке 312,4 млрд теңге, Астанаға 118,2 млрд теңге тиесілі.
- Бұл ретте 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда көлемнің өсуі тек Алматыда ғана тіркелді: Өсім 13,4%.
- Шымкентте нетто-сату бірден 30,9% -ға, Астанада — 8,2% -ға қысқарды.
Сарапшылар мұның себебін әртүрлі айтып жатыр. Б. Зиябековтың айтуынша, халықтың табысы сын көтермей қалды. Девальвациялық шоқ да әлсіреді. Депозиттер бойынша жоғары мөлшерлемелер мен қолма-қол емес құралдардың қолайлылығына байланысты кейінге қалдыруға болатын қаражат көбінесе теңгеде қалады. Нәтижесінде доллар автоматты түрде таңдауды тоқтатты және бағамның өсуіне қарамастан қолма-қол валютаға сұраныс айтарлықтай суыды.
Айта кетейік, бүгінде доллардың ресми бағамы 506,7 теңгені құрап отыр.
Ұлттық банктің мәліметі бойынша, желтоқсанда Қазақстан қор биржасындағы валюта саудасының көлемі 7,9 млрд долларға дейін өсті, бұл қарашаға қарағанда 2,3 млрд-қа артық. Бұл ретте валюта ұсынысының негізгі ресми көздері, керісінше, бірден 651 млн долларға қысқарды.
Ұлттық қордан валюта сату 2025 жылғы ең төменгі деңгейге дейін төмендеді — бір ай бұрынғы 600 млн долларға қарағанда небәрі 400 млн доллар. Сонымен бір мезгілде МБҚ нарығында және айналау операциялары шеңберінде квазимемлекеттік сектордан, резидент еместерден валюта ұсыну қысқарды.
Бағам нығайды, ал айналым күрт өсті.
Сарапшылардың пікірінше, бұл ресми статистикада тікелей көрсетілмеген валютаның баламалы көзінің бар екенін көрсетеді. 2025 жылғы төртінші тоқсанда сыртқы қарыз алу есебінен мемлекеттік және квазимемлекеттік сектор тартқан және одан кейін ішкі нарықта сатылған қаражат болды. Желтоқсан айында Ұлттық банк артық өтімділікті стерильдеу мақсатында ішкі нарықта алтын сатып алудың белсенді саясатын жалғастырды. 475 млрд теңге немесе 929 млн долларға жуық алтын сатып алынды — бұл 2025 жылғы ең жоғарғы көрсеткіш. Тұтастай алғанда, төртінші тоқсанда реттеуші 1,4 трлн теңгеге жуық сомаға шетел валютасын сатты, ал бүкіл 2025 жылы айналау тетігі аясында сату 7 млрд долларға жетті. Бұл ретте БЖЗҚ үшін валюта сатып алу 2025 жылғы тамызда тоқтатылды, ал желтоқсанда валюталық интервенция жүргізілген жоқ.
Қаңтар және 2026 жыл: бағамға қысым күшеюде
2026 жылдың басындағы валюта нарығындағы жағдай онша оптимистік емес.
Қаңтар айында Ұлттық қордан валюта сату 350-450 млн доллар деңгейінде жоспарланған. Бұл ретте Ұлттық қордан бөлінетін трансферттердің жалпы көлемі 2026 жылы екі есеге — 2025 жылғы 5,25 трлн теңгеден 2,77 трлн теңгеге дейін қысқарады.
Бұл дегеніміз валютаның орташа ай сайынғы сатылымы 2025 жылғы 683 млн доллардан 2026 жылы шамамен 370-387 млн долларға дейін төмендейді, бұл нарықтағы валюта ұсынысын автоматты түрде азайтады.
Квазимемлекеттік сектор облигацияларын сатып алу үшін Ұлттық қор қаражатының ықтимал айырбасталуы туралы ашық ақпараттың болмауы қосымша белгісіздік туғызады. Мұндай операциялар көбінесе күрт және хабарландырылмаған сипатта болады, теңге бағамын болжауға болмайтын етеді.
Теңгемен не істеу керек
Halyk Finance сарапшысы Салтанат Игенбековның айтуынша, 2026 жылдың бірінші тоқсанында айналау тәжірибесі жалғасады, бірақ валютаны сату көлемі 2025 жылдың төртінші тоқсанымен салыстырғанда шамамен 23% -ға төмендейді.
Iргелi деңгейде теңгемен сыртқы сауданың сақталып отырған теңгерiмсiздiгi қысым көрсететiн болады:
- экспорттық валюталық түсiмдер жеткiлiксiз жылдам өсуде, ал импортқа сұраныс жоғары болып қалуда.
- Сауда балансының профициті тарылады, ал резидент еместердің инвестициялық белсенділігі төмендейді.
