Қазақстанның энергетика министрі Ерлан Ақкенженов 28 қаңтарда үкіметте өткен брифингте Қазақстан АҚШ Қаржы министрлігінің Шетелдік активтерді бақылау басқармасына (OFAC) Қазақстанда «Лукойл» үлесін сатып алу мүмкіндігі туралы сұрау жібергенін хабарлады.
«Өткен жылдың соңында [2025 жылы] біз Қазақстанда «Лукойл» активтерін сату кезінде заңнамада көзделген осы үлесті сатып алуға басым құқығымыз бар деп айтқан болатынбыз. Біз OFAC-қа тиісті сұрау жібердік», — деді Ерлан Ақкенженов.
Сонымен қатар, ол ел билігі әзірге «Лукойл» компаниясына оның активтерін Қазақстанда сатып алу туралы ұсыныс жасамағанын нақтылады.
Сатып алуға арналған қаражаттың бар-жоғы туралы сұраққа жауап бере отырып, министр үлесті сатып алу тетіктері әртүрлі болуы мүмкін және қолма-қол қаражатпен бір жолғы төлеуді міндетті түрде көздемейтінін түсіндірді.
Қазақстанда «Лукойл» 100% «Лукойл Лубрикантс Центральная Азия» ЖШС (Алматы облысындағы майлау майларын өндіру зауыты), 5% «Теңізшевройл» жобасына және 13,5% «Қарашығанақ Petroleum Operating» -ке ие. Бұдан басқа, 2023 жылы «ҚазМұнайГаз» және «Лукойл» компаниялары Каспий теңізінің қазақстандық секторында «Қаламқас-теңіз», «Хазар» және «Әуезов» жер қойнауы учаскесін игеру жобасы бойынша келісімдер жасасты. Ресей компаниясы жобаға қатысудың 50%-дық үлесіне ие.
Қазақстандағы «Лукойл» активтеріне үш шетелдік компания — Carlyle инвестициялық гиганты, Chevron және Quantum Capital Group бірлескен компаниясы, сондай-ақ БАӘ-нің International Holding Company қоры үміткер.
Шетелдік компаниялар «Лукойл» активтеріне неге қызығады
«Лукойлдың» шетелдік активтері ExxonMobil мен Chevrondan бастап ADNOC және жетекші халықаралық қорларға дейін әлемнің ірі мұнай-газ ойыншыларының назарында болды.
Шетелдік ойыншылардың «Лукойл» активтеріне кіру ниеті — олардың көбі ұзақ мерзімді экспорттық келісімшарттары, көлік дәліздері және кепілдік берілген сатып алушылары бар елдерде орналасқан жетілген, табысты жобалар екендігімен түсіндіріледі.
Сарапшылардың айтуынша, санкциялардың Қазақстандағы «Лукойл» активтеріне ықпалы біркелкі емес. Кейбір жобалар тұрақты және қорғалған болып қалады, ал басқалары нақты белгісіздік аймағына түседі.
Energy Monitor қоғамдық қорының директоры Нұрлан Жұмағұлов компанияның елдегі ірі жобалардағы үлесі санкциялық шектеулерге жатпайтынын және оны сақтап қалу үшін тұрақты экономикалық қисыны бар екенін атап өтті.
«Лукойл» жобаларына қатысты КТК, Теңіз және Қарашығанақ салдарларын күтпейді — санкциялар компанияның осы жобалардағы үлесіне қолданылмайды. Оларды «Лукойлға» сатудың мәні жоқ: бұл жобалар тұрақты долларлық кэш-флоу әкеледі», — деп атап өтті ол.
Сарапшының айтуынша, бұл үлестерді сату бойынша кез келген мәміле экономикалық тұрғыдан ғана емес, заңдық тұрғыдан да мүмкін емес. Американдық шектеулер іс жүзінде мұндай жобаларға қатысуды иеліктен шығаруға кедергі келтіреді.
Осылайша, КҚК, Теңіз, Қарашығанақ және Қашаған компания үшін «тұрақтылық аймағы» болып қала береді, онда өндірістік процестер қозғалмайды.
Бізге АҚШ-тың рұқсаты не үшін керек
«Лукойл» (LKOH) акцияларын сатып алуға іс жүзінде кедергі жоқ.
(2026 жылғы қаңтарда ~ 5445,5 рубль), себебі олар саудаға қолжетімді.
• Санкциялық тәуекелдер: АҚШ санкцияларының әрекеті компанияның қызметіне кедергі келтіреді, бұл шетелдік желілердің жабылуына әкеледі (мысалы, Финляндиядағы Teboil) және инвесторлар үшін тәуекелдер тудырады.
• Қаржылық көрсеткіштер: 2025 жылы мұнай бағасының құлдырауы және рубль бағамының нығаюы салдарынан көрсеткіштердің төмендеуі байқалады.
• Шетелдік активтермен белгісіздік: Ресейден тыс активтердің жұмыс істеуіне және оларды бағалауға байланысты тәуекелдер.
• Техникалық аспектілер: Дивидендтер алу үшін күнтізбені қадағалай отырып, тізілімді жабу күніне дейін акцияларды сатып алу қажет.
PACE Analytics негізін қалаушы, Global Gas Center Орталық Азия бойынша кеңесшісі Асқар Исмаилов Forbes Kazakhstan YouTube-арнасына берген сұхбатында бұл жерде Қазақстан үшін осы сатып алуға қаражаттың болуы маңызды мәселе болып табылатынын атап өтті. Бұл ретте қаржыгер Расул Рысмамбетов «ҚазМұнайГаз» осы активтерді сатып алуға ақша табатынына күмән келтірмейді.
Ал мұнай-газ саласының сарапшысы Бахтияр Настагимовтың айтуынша, қырғиқабақ соғыс кезінде қабылданған Джексон-Вэник түзетуі де біздің пайдабызға әсер етпейді және ол Қазақстанды келіссөздер жүргізіп, АҚШ аумағында олардың компанияларымен немесе үкіметтік органдармен республиканың мүддесін ілгерілетуді шектейді. «Бұл [Қазақстанға қатысты түзетулердің болуы] біз толыққанды жұмыс істеу үшін және АҚШ мемлекеттік органдары тарапынан әр жолы кейбір кедергілерге ұшырамау үшін толтыруға тиіс. Әр жолы белгілі бір кульбиттер жасап, біз бұрыннан КСРО емеспіз деп түсіндіруге тура келеді, бірақ бұл уақыт алады және [Қазақстанға] АҚШ алдында сенімсіз серіктестер ретінде белгілі бір мөр басады», — деп атап өтті сарапшы.
Бахтияр Настагимов «Лукойл» активтері Қазақстан үшін қызықты деп есептейді, бірақ бұл туралы жария мәлімдеме жасауға асығудың қажеті жоқ. .
Еске салайық, Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов 2025 жылдың желтоқсанында Қазақстан Республикасының Жер қойнауын пайдалану туралы кодекске сәйкес осы активтерді сатып алуға басым құқығы бар екенін және болашақта үкімет оны пайдалана ма деген мәселені шешетінін айтқан болатын.
