Парламенттік реформа бойынша алдағы референдумда қоғам толқып, жарияланған жаңа Конституция жобасын талқылап жатқанда, елде шын мәнінде тектоникалық ілгерілеулер болып жатыр. Қазақстан Қарашығанақ бойынша халықаралық төрелікте жеңіске жетті және осы факт — ел тәуелсіздігінің 36-шы жылында өз мүдделерін қорғай бастағандығының айғағы. Еске сала кетейік, әңгіме Қарашығанақта өнімді бөлу туралы болып отыр. Әзірше халықаралық төрелікке жүгінуге бастамашы болған үкімет қабылданған шешімге ешқандай түсініктеме бермейді. Жауапкерлер — Қарашығанақта жұмыс істейтін шетелдік компаниялар сот шешіміне шағымдана алады. Олардың дәл осылай істейтініне күмән жоқ, себебі істе орасан сомалар бар. Жауапкерлер Eni SpA және Shell Plc басқаратын компанияларды Қазақстанға 2-ден 4 млрд долларға дейін қайтаруы тиіс.
Дегенмен, прецедент жасалған және бұл Қазақстанның қай жерде болмасын өз мүдделерін қорғауға ниетті екенін білдіреді, ал жаңа келісімшарттарға қол қою кезінде бұдан былай әріптес компаниялардың міндеттемелерін нақты белгілей бастайды.
Сот талқылауы 2023 жылы басталды,
бірақ ол кезде айтарлықтай нәтиже бермеді. Сонымен қатар, істі халықаралық төрелікте қарау Қарашығанақты пайдаланатын компаниялар бекітілмеген артық шығындар мен басқа да шығындарды бюджет қаражаты есебінен өтегенін мәлімдеген ел үкіметінің дұрыстығын растады. Өнімді бөлу туралы келісім шеңберінде бұл шығындар өтелуге жатпады.
Тіпті шағымданған жағдайда да Қарашығанақта жұмыс істейтін шетелдік компанияларға келісімде көзделмеген барлық шығындарды төлеуге тура келеді.
Болған оқиға Қазақстан қазір шетелдік компаниялармен бірінші кезекте біздің мемлекетімізді қанағаттандыратын шарттарда жұмыс істеуге дайын екенін білдіреді. Бұл ұлттық мүдделерді қорғау басымдықты екенін білдіреді. Алынған тәжірибе енді қазақстандық тараптың мүдделеріне нұқсан келтірмей, шетелдік инвесторлардың міндеттемелері мен құқықтарын нақты айқындауға көмектеседі.
Шетелдік инвесторлар кеңесінің жақында өткен отырысында премьер-министр Олжас Бектенов үкімет барлық саладағы инвесторлармен сындарлы диалогқа ашық екенін және сіздердің жетістіктеріңіз бен еліміздің дамуына септігін тигізетін шешімдерді бірлесіп табуға дайын екенін атап өтті.
Халықаралық төреліктің шешімі айла-шарғы жасауға тырысатын және қол жеткізілген келісімдерді дәл орындамайтын компаниялар үшін ескерту болуы тиіс. Жасалған прецедент тараптардың өзара қарым-қатынастарында айқындаушы болып табылатын жаңа құқықтық шындықты да білдіреді. Бұл халықаралық төрелік шешімінен туындайтын ең басты мәселе.
