Басынан бастасақ:
2026 жылы мұнайдың теңгеге әсері едәуір, бірақ геосаяси тәуекелдер мен ішкі экономикалық саясаттың салдарынан айқындалмайды. Мұнайдың жоғары бағасы (Brent) бюджетті қолдайды, алайда сарапшылар доллар үшін 470-535 теңге шамасында бағам күтіп, теңге бағамының мұнай бағамдарымен тікелей корреляциясының әлсірейтінін айтып жатыр.
KASE деректері бойынша 2026 жылғы 5 қаңтарда USD/KZT орташа алынған бағамы $1 үшін 511,37 теңгені құрады. Осы уақыт ішінде ұлттық валюта долларға қатысты 38,2 теңгеге немесе 7,5% -ға нығайды.
Қаңтарда валюталық жұп 501-511 теңге дәлізінде саудаланды, бұл ретте айдың ортасынан бастап теңгенің тұрақты нығаюы байқалды. Ол кезде Ұлттық қордан $350 млн сомаға шетел валютасына сатылған, ал квазимемлекеттік компаниялардың валюталық түсімін міндетті түрде сату көлемі $206 млн-ға жеткен.
Ал ақпанда KASE-дегі доллардың орташа бағамы 505 теңгеден 489 теңгеге дейін әлсіреді, алайда айдың соңына қарай ол 497,7 теңгеге дейін нығайды. Ұлттық қордан валюта сату ол кезде $400 млн. деңгейінде болатын.
Ақпан айында USD/KZT жұбының динамикасын бағалай отырып, экономист Вячеслав Додонов оның бірнеше факторлардың есебінен қалыптасқанын атап өтті. Оның үстіне олардың біреуі өткен жылы ғана пайда болды және басқа сарапшылар оны жете бағаламады. Әңгіме Ұлттық банктің халықаралық резервтерді долларсыздандыруы туралы болып отыр: 2025 жыл бойы АВР долларлық активтері алтынға ауыстырылды. Нәтижесінде валюта бөлігінің көлемі $22 млрд-тан $18 млрд-қа дейін қысқарды.
Сонымен қатар, 28 ақпанда АҚШ президенті Дональд Трамп Израильмен бірге Иранға қарсы ауқымды әскери операция басталғанын мәлімдеді. Қақтығыстың шиеленісуі кезінде Brent бағасы едәуір өсіп, барреліне $100-ден жоғары деңгейге жетті.
Наурыз айын ұлттық валюта үшін қолайлы кезең деп атауға болады, себебі USD/KZT бағамы $1 үшін 478,2 теңгеге дейін төмендеді. Ұлттық қордан өткен айда $400 млн. сомаға шетел валютасы сатылды.
Сонымен қатар, ҚҚҚ сарапшылар сауалнамасының нәтижелерін таныстырды, оған сәйкес жылдың көкжиегінде доллар бағамының орташа бағасы 542,1 теңгені құрайды.
Сәуір айында америкалық валюта әлсіреуді жалғастырып, тіпті $1 үшін 463 теңгеге дейін түсті. Алайда соңғы күндері өткен жұманы қоспағанда, доллар нығайып келеді.
Мұнай бағасы арзандаса не болады
Экономист және «Комментарий» талдау тобының жетекшісі Эльдар Шамсутдиновтың пікірінше, теңге 2025 жылдың үшінші тоқсанында, мұнай барреліне $63-67 ауқымында сатылған кезде басталды. Ол кезде нарық теңгені жете бағаламауды, бюджетті шоғырландыруды және Ұлттық банктің қатаң саясатын қалыптастырды.
«Басқаша айтқанда, нығайтудың едәуір бөлігі мұнаймен мүлдем байланысты емес. Сондықтан мұнай тұрақталса немесе төмен кетсе де, бір доллар үшін 480 теңгеге қарай қозғалыс әділ бағалауға қайту ретінде қисынды болып көрінеді, бірақ құлау ретінде емес», — деп атап өтті Эльдар Шамсутдинов.
Эльдар Шамсутдинов бағам моделінің драйвері мұнай ғана емес, доллардың басқа негізгі валюталарға (DXY) индексі, валютаға ішкі және сыртқы сұраныс пен оның ұсынысы болып табылады деп есептейді. Мұнаймен байланыс сақталады, бірақ жанама түрде — экспорттық түсім арқылы.
«Бұл ретте қазір нақты драйверлер — бұл валюта сұранысы мен ұсынысының теңгерімі, әлсіз импорт, тұтыну несиесі бойынша елеулі шектеулер, шамамен 400-600 млрд теңге салық төлемдері, ҚҰБ жоғары мөлшерлемесі және нарық қатысушыларының күтулері. Сондықтан «теңге мұнайға байланысты өсіп/құлдырауда» деген тезис — нарықты қылмыстық тұрғыдан жеңілдету», — деп атап өтті экономист.
