Тиісті өзгерістер «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы» және «Сайлау туралы» заңдарға енгізілді.
Егер құжатта бұрын аудан немесе облыстық маңызы бар қала әкімі лауазымға сайланатыны бекітілген болса, онда түзетулер күшіне енгеннен кейін 2026 жылғы 11 маусымда бұл норма алынып тасталды. Қазақстанда аудандар мен облыстық маңызы бар қалалардың әкімдерін тағайындау тәртібі өзгерді. Енді оларды мәслихаттардың келісімімен облыс әкімдері қайта тағайындайды.
Іс жүзінде ел аудан әкімдерін сайлау бойынша реформа басталғанға дейін қолданыста болған модельге қайта оралды.
Мұндай шешімнің себептері туралы ресми егжей-тегжейлі түсініктемелер әзірге берілмеген. Алайда сарапшылар бірнеше ықтимал факторларды бөліп көрсетеді. Олардың бірі — басқарушылық вертикалды нығайту қажеттілігі. Сайланған әкім халықтың қолдауына ие болады, алайда қаржыландыру, кадрлық шешімдер және мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру көбінесе облыстық деңгейге байланысты. Бұл аудандық және облыстық басшылық арасында өкілеттіктер қақтығысын тудыруы мүмкін.
Тағы бір себеп кадр мәселесі болуы мүмкін
Сайлану әрдайым неғұрлым дайындалған басқарушылардың келуіне кепілдік бере бермейді, өйткені кандидаттың танымалдығы әрдайым оның әкімшілік құзыретіне байланысты бола бермейді.
Бұл ретте мемлекет өкіметтің өкілді органдарының қатысуынан толық бас тартқан жоқ. Жаңа рәсім кандидатураларды мәслихаттармен міндетті түрде келісуді көздейді. Осылайша, атқарушы билікті қалыптастыруда жергілікті өкілді органдардың рөлі сақталады.
Мәселе бұл тетік іс жүзінде қаншалықты тиімді жұмыс істейтіндігінде
Егер мәслихаттар келісу құқығын тәуелсіз пайдалана алатын болса, олар кадрлық шешімдерге ықпалын сақтап қалады. Егер рәсім формальды болса, жүйе қатаң басқару вертикаліне қайта оралады. Өзгерістер саясаткерлер мен сарапшылар арасында пікірталас тудырды. Кейбіреулер олар аумақтарды басқаруды арттыруға мүмкіндік береді деп санаса, басқалары биліктің тиімділігі тек тағайындау тәсіліне ғана емес, шенеуніктердің жұмыс сапасына және олардың қоғамға есеп беруіне байланысты екенін еске салады
