Автокредиттер бойынша проблемалық берешек абсолюттік мәнде 238,6 млрд теңгеге жетті.
Проблемалық берешектің жылдар бойынша динамикасы
• 2026 жыл: 238,6 млрд теңге (1 шілде жағдайы бойынша).
• 2025 жыл: 211,5 млрд теңге.
• 2024 жыл: 179,4 млрд теңге.
• 2023 жыл: 93,8 млрд теңге
Негізгі себептері мен факторлар
• Жеңілдік шарттары: Жаңа автокөліктерге (жасы 3 жылға дейін) коэффициент долговой нагрузки (КДН) талаптарының уақытша қолданылмауы дефолт үлесінің артуына әсер етті]
• Портфельдің өсуі: Автонесиелеу нарығы соңғы жылдары бірнеше есеге ұлғайып, банктердің бөлшек портфеліндегі ең жылдам дамушы сегменттердің біріне айналды.
• Тәуекелдерді бақылау: Реттеуші тарапынан жүйелік қатерлерді болдырмау үшін мониторинг күшейтіліп, қажет болған жағдайда қосымша шектеулер қарастырылуда.
Айта кетейік, автоқарыздарға жеңілдіктер енгізілгеннен кейін несие портфелі ғана емес, олар бойынша дефолттар үлесі де өсуде. Осыған дейін ҚНДРА бірқатар банктердің бөлшек портфельдерінде автокредиттердің жоғары шоғырлануын анықтады. Бұл туралы SREP бағалау қорытындысында айтылған
2025 жылғы бағалау нәтижелеріне сәйкес банктер тәуекелдер деңгейі бойынша былайша бөлінді (біреуден төртке дейін): жеті ЕДБ тәуекелдері төмен санатқа жатқызылды, жетеуі — орташа төмен санатқа, бесеуі — орташа жоғары санатқа және екеуі — жоғары санатқа жатқызылды.
Сондай-ақ реттеуші банктердің капиталына 0-ден 4,5% -ға дейінгі диапазонда қадағалау үстемесін белгіледі.
«Бағалау қорытындысы бойынша банктердің 90% -ы SREP рейтингін 2024 жылғы деңгейде сақтап қалды, ал 10% -да оның төмендеуі байқалады. Өткен жылмен салыстырғанда қорытынды рейтингті жақсартқан банктер жоқ», — делінген құжатта.
Сондай-ақ, ҚНДРА автонесиелеу сегментіндегі кредиттердің шоғырлануын және жекелеген банктердегі тәуекел-лимиттерді бұзу жағдайларын көрсетті. Бұдан басқа, бірқатар қаржы институттарында провизияларды есептеу әдістемелерінде және кредиттік тәуекелдерді бағалау модельдерінде сәйкессіздіктер анықталды.
Қазiргi уақытта жаңа автомобильдер сатып алу үшiн кредиттерге (үш жылдан аспайтын) борыштық жүктеме коэффициентi (КДН) қолданылмайды. Бұл ерекшелік 2024 жылдан бастап қолданылады және 2026 жылдың соңына қарай аяқталады.
Ұлттық банкте еске салып өткендей, әңгіме жалпы ережеден уақытша алып тастау — саланы қолдаудың уақытша шарасы ретінде белгілі бір мерзімге енгізілген жеңілдіктер туралы болып отыр.
Реттеушінің мәліметінше, автокредиттеу бөлшек портфельдің ең жылдам өсу сегменті болып қалуда, ол 2023 жылдың басындағы 1 трлн теңгеден 2026 жылдың 1 шілдесіндегі 4,2 трлн теңгеге дейін, яғни көрсетілген кезеңде 2,5 есеге жуық өсті. Өсім қарқыны 2023 жылы 77% -ды, 2024 жылы 53,8% -ды және 2025 жылы 42,1% -ды құрады.
«Салыстыру үшін: осы уақыт аралығында Ұлттық банк кепілдіксіз тұтынушылық заемдар динамикасын жоғары деп бағалап, оларға қатысты реттеуші шаралар дәйекті түрде қабылданған, сәйкесінше 27,1%, 29,2% және 14,6% — едәуір баяу өсті», — деп атап өтті бас банкте. Бір мезгілде кредиттік тәуекелдер жинақталады. 2026 жылғы 1 шілдеге қарыздар үлесі 2025 жылғы 5,3% -дан 5,6% -ға дейін ұлғайды.
Сонымен бірге кепілдікті кредиттеудің басқа сегментінде — ипотекада — осы параметр бойынша қарыздар үлесі 2026 жылғы 1 шілдеге небәрі 1,3% -ды құрайды.
«Автокредиттер бойынша проблемалық берешек абсолюттік мәнде өсіп, 238,6 млрд теңгеге жетті (2025 — 211,5 млрд теңге, 2024 — 179,4 млрд теңге, 2023 — 93,8 млрд теңге)», — делінген Ұлттық банктің ресми статистикасында.
Бұл ретте реттеуші қарыздар, оның ішінде автонесиелеу түрлері бойынша басқа құралды — ЖКД-ны жандандыру құқығын өзіне қалдырады. Ағымдағы жылдың 1 шілдесінен бастап бұл көрсеткіш мониторингтік режимде жұмыс істейді.
«Біз жағдайды мониторингілеуді жалғастырамыз және бөлшек кредиттеу сегментінде жүйелік тәуекелдер өскен жағдайда жалпы деңгей бойынша да, қарыз түрлері бойынша да ЖҚК шекті мәндерін белгілеу мәселесі қаралатын болады», — делінген хабарламада. Қазірге дейін
Көлік сатып алуды жеңілдету шаралары
• Автонесие талаптары: Автонесие рәсімдеу кезінде азаматтардың жалпы қарыз жүктемесін есептейтін коэффициентті (БЖК) алып тастау немесе қайта қарау мәселесі қарастырылуда
• Пилоттық режимнен өткен бұл жаңа қаржылық құралдың заңнамалық түзетулері мен тиісті актілері жуырда толық бекітіледі.
• Импортты бақылау: Елге заңсыз немесе «сұр» схемалармен әкелінетін автокөліктердің кіруіне қарсы кедендік және техникалық бақылау күшейтіледі.
• Қазақстанда халыққа көлік сатып алуды қолжетімді ету мақсатында автонесиелеу мен лизинг шарттарын жетілдіру жоспарлануда. Бұл бағытта негізгі өзгерістер қатарына автонесие беру кезінде борыштық жүктеме коэффициентін (БЖК/КДН) алып тастау және жеке тұлғаларға арналған автолизингті дамыту ұсынылып отыр.
