Жапония, Египеттегі жер тербелістері туралы бірінен кейін бірі хабарлап жатыр. Ғалымдар жер астындағы процестерді зерттегенімен, зілзаланың қашан болатынын минутқа дейін дәл табу әлі мүмкін емес.
2024 жылдың 25 қаңтарында Алматы сілкіндіріп өткен бірқатар қатты жер сілкіністерінен кейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев сейсмикалық қауіпсіздік мәселелері бойынша шұғыл кеңес өткізді.
Еске салсақ:
- Мемлекет басшысы сол кезде қиратушы жер сілкіністері қаупінің күшеюі туралы тікелей мәлімдеді: соңғы 5 жылда сейсмикалық станцияларда 45 мыңнан астам жер асты сілкіністері тіркелген.
- Бірақ қиын сәтте инфрақұрылым іске аспай қалды екі жылдан астам уақыт өткен соң азаматтық қорғаудың мемлекеттік жүйесі шынайы нәтижелердің орнына «кезеңдік процестер» туралы есеп беріп жатыр.
«Сейсмологиялық саланы дамытудың 2024-2028 жылдарға арналған кешенді жоспары», — дайындалды.
Құжат елiмiздiң аумағындағы сейсмикалық тәуекелдердi бағалау, жер сiлкiнiсiнен болуы мүмкiн зиянды болжау, мониторинг желiсiн кеңейту және ұлттық орталықтың материалдық-техникалық базасын нығайту жөнiндегi 52 iс-шараны қамтиды.
Соңғы сейсмикалық ахуал
Қазақстан Республикасы Ұлттық ядролық орталығы Геофизикалық зерттеулер институтының Деректер орталығының мәліметінше, жер асты дүмпулері 2026 жылғы 18 шілдеде Павлодардан 200 шақырым аумақта Астана уақытымен сағат 02:09-да жер сілкінісі тіркелген еді.
- Соңғы тіркелген жағдай: 2026 жылғы 29 шілде, сағат 11:09 (Астана уақытымен).
- Ошағы: Қытай аумағы (Алматыдан 257 км қашықтықта).
- Алматыдағы сезілуі: 2 балл (көпқабатты үйлердің жоғарғы қабаттарында ғана байқалды).
- Зардабы: Қираулар мен зардап шеккендер тіркелген жоқ.
Дайындықтың нақты нәтижелер қандай?
Жргілікті жерлерде ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу, шұғыл қызметтердің өзара іс-қимыл алгоритмдерін пысықтау, жүйелерді тексеру және дәстүрлі сейсмикалық байқаулар сияқты әдістер қалыптастырылуда. ТЖМ хабарлауынша, тұрақты негізде «Тұран» жедел штабы жұмыс істейді, ол тәулік бойы төтенше жағдайларға, соның ішінде сейсмикалық жағдайларға мониторинг жүргізеді. Мұндай шаралар қажет. Алайда, табиғат министрліктердің кезекті «кезеңдік процесті» аяқтауын немесе мұрағат папкаларын цифрландыруын күтпейді. Миллиондаған азаматтардың қауіпсіздігі «өзектендіру» туралы есептерді емес, апатқа дейінгі секундтар ішінде жұмыс істейтін шынайы технологияларды талап етеді.
Президент 2,5 жыл мұндай тапсырмалардың тиімділігіне сенбеген.
«Қазіргі уақытта 22 іс-шара орындалды (қалғандары белгіленген мерзімге сәйкес іске асыру сатысында), оның шеңберінде нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру, сейсмология және сейсмикалық төзімді құрылыс саласында ғылыми зерттеулер жүргізу, сейсмикалық мониторинг жүйесін жаңғырту және цифрлық шешімдерді дамыту бойынша жұмыстар жүргізілді. Сонымен қатар, Кешенді жоспарды іске асырудың тиімділігін одан әрі арттыру, қазіргі заманғы цифрлық шешімдерді, оның ішінде ИИ элементтерін енгізу үшін мүдделі мемлекеттік органдар оны өзектендіру бойынша жұмыс жүргізуде», — деп хабарлады премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев.
Бұған дейін, 2026 жылдың маусымында бұрынғы парламенттің бір топ депутаттары сейсмикалық белсенділігі жоғары, қарқынды урбандалу және құрылыс салуды жаппай тығыздау жағдайында, әсіресе Алматы мен Алматы облысында, өте үлкен қауіп-қатер мәселесін көтерген болатын. Парламентарийлер «еліміздің сейсмикалық қауіпті аймақтарында сейсмикалық аймақтандыру карталарын әзірлеуді және енгізуді тезірек аяқтауды» талап етті.
ТЖМ жауабы классикалық жауап қайтаруды еске түсірді: министрлік «сейсмологиялық саланы дамыту бойынша дәйекті жұмыс жүргізіп жатқанын», «сейсмикалық тәуекелдерді бағалау тәсілдерін нормативтік бекітумен» және «халықты ерте хабардар ету жүйесінің жекелеген элементтерін» енгізумен айналысатынын баяндады.
Ведомстволық тұжырымдамалар тілінде бұл мынаны білдіреді:
- қорғаусыз қала құрылысы: сейсмикалық аймақтандыру карталарын қолдану мәселелері әлі күнге дейін «кезең-кезеңмен енгізу» сатысында, ал оларды әзірлеу көптеген өңірлерде әлі де аяқталмаған.
- геодеректер бос: қала билігі әлі күнге дейін аумақтың сандық карталарымен қалыпты байланыссыз құрылыс жүргізуді жоспарлауда.
Олар тек «геодеректердің инфрақұрылымын одан әрі дамыту және оларды аумақтық жоспарлау процестеріне ықпалдастыру қажеттілігі сақталып отыр» дейді.
