2026 жылғы тамызда ҚНДРА мен Қазақстанның Ұлттық банкі жаңа ережелерді бекітті, олар бойынша екінші деңгейдегі банктер мен шетелдік банктердің филиалдары мемлекеттің жүйелік маңызы бар банктерді құтқару шығыстарын өтеуге міндетті. Әрбiр банктiң шектi жылдық жарнасы оның мiндеттемелерi сомасының 0,2% дейiн құрайды.
Құжат міндетті жарналарды төлеу тәртібінен басқа, шығындарды есептеу тетігін, шешім қабылдау, банктердің қарсылықтарын қарау және төлемдер бойынша кейінге қалдыру рәсімін нақтылайды. Құжатқа сәйкес, банктердің міндетті жарналары есебінен шығындарды өтеу туралы шешім мемлекет немесе «Бәйтерек» холдингі жүйелік маңызы бар не тұрақтандыру банкінің акцияларын жаңа инвесторға сатқаннан кейін үш айдан кешіктірмей қабылдануы тиіс.
Жаңа ережелердің негізгі ережелері
- Жарна мөлшері: Шығындарды өтеу туралы шешім қабылданған жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша қаржы институты міндеттемелерінің жиынтық сомасының 0,2% -ына дейінгі лимитпен шектелген.
- Аудару мерзімдері: Ақша ұлттық валютада хабарламадан кейін күнтізбелік 30 күн ішінде Бірыңғай қазынашылық шотқа аударылады.
- Кейінге қалдыру: Егер біржолғы төлем пруденциалдық нормативтерді бұзса, банктерге бөліп төлеуге немесе алты айға дейін кейінге қалдыруға рұқсат етіледі
- Дауласу тәртібі: Банктерде хабарлама алғаннан кейін сома немесе мерзім
Әрбiр банктiң жарна мөлшерi оның банк секторының жиынтық мiндеттемелерiндегi үлесiне байланысты болады. Банктің міндеттемелері неғұрлым көп болса, шығынның көп бөлігін өтеуге тура келеді. Бұл ретте жылдық жарна мөлшері жоспарланғандай банк міндеттемелерінің 0,2% -ынан аспайды. Егер бұл сома жеткiлiксiз болса, төлемдер келесi жылдарға ауыстырылады.
Бұдан басқа, реттеушілер банктердің қарсылықтарын қарау тәртібін белгіледі.
Хабарламаны алғаннан кейін қаржы ұйымы үш жұмыс күні ішінде жарна мөлшерін даулай алады. Сондай-ақ кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу шарттары нақтыланды. Егер жарнаны біржолғы төлеу пруденциалдық немесе макропруденциалдық нормативтерді бұзуға әкелетін болса, ол бұрынғысынша алты айға дейінгі мерзімге мүмкін. ҚНДРА тиісті шешім қабылданғаннан кейін бес жұмыс күні ішінде жазбаша хабарламамен банкке жеткізетін болады.
Қаражат барлық банктер арасында олардың міндеттемелерінің мөлшеріне тепе-тең бөлінеді, ал әрқайсысы үшін шекті жылдық жарна міндеттемелер сомасының 0,2% -ын құрайды. Банктер хабарламаны алғаннан кейін 30 күн ішінде қаражатты Бірыңғай қазынашылық шотқа аударуға тиіс болады. Сол кезде реттеушілер, егер төлемді бір жолғы төлеу нормативтерді бұзуға әкеп соғуы мүмкін болса, оны алты айға дейін кейінге қалдыру немесе бөліп төлеу мүмкіндігін көздеді.
