Ұлттық банк басшысы Тимур Сүлейменов КДН (борыш жүктемесінің коэффициенті) және жаңадан енгізіліп жатқан КДД (қарыздың кіріске қатынасы) талаптарын одан әрі қатаңдатпау немесе жұмсарту шешімі Ұлттық Банктің «орташа кірісі бар азаматтардың ипотека мен кредит алу мүмкіндігін сақтап қалу» мақсатымен қабылданғанын айтты.
Елімізде қолданыстағы КДН және жаңа КДД параметрлеріне қатысты мынадай шешімдер бекітілді:
- Базалық КДН мөлшері: Несиелік төлемдердің сомасы кірістің \(50\%\)-нан (яғни 0,5 коэффициентінен) аспауы тиіс. Бұл көрсеткіш көпшілік үшін стандартты деңгейде қалды.
- Проблемалық қарыз алушылар үшін КДН: Соңғы 12 ай ішінде 90 күннен артық мерзімі өткен қарызы бар азаматтар үшін жүктеме шегі 0,25-ке (кірістің \(25\%\)-ына дейін) төмендетілді.
- КДД (Қарыздың кіріске қатынасы): Бұл макропруденциалдық норматив жылдық табыс деңгейін бақылауға арналған. Максималды лимит шамамен 8 жылдық кіріс мөлшерінде белгіленіп, қарыздың шектен тыс жиналуын тежеуге бағытталған.
- ҰЭМ басшысы Серік Жұманғарин атап өткендей, автонарық, тұрмыстық техника, электроника, қызмет көрсету саласы мен жөндеу құрылысы жедел өсім кезеңінен кейін объективті тұрақтандыруға көшеді. Ол бұл үрдіс макропруденциалдық саясаттың қатаюымен ғана емес, нарықтың табиғи молығуымен де байланысты деп санайды.
«Тұтыну несиелендіру түбегейлі жаңа сұраныс тудырмайды, оны уақыт бойынша ғана ауыстырады. Бұл ретте бүгінгі таңда сараланған тәсілді ұстану аса маңызды: қызған тұтыну сегменттерін шектей отырып, сонымен бірге ұзақ мерзімді экономикалық өсімді қалыптастыратын салаларды дамыту үшін жағдай жасау», — деді С. Жұманғарин.
Сонымен қатар, оның айтуынша, тұрғын үй құрылысы, сапалы ипотека және автомобиль өнеркәсібі аралас өндірістер мен сервистерді дамытуды қамтамасыз ете отырып, өсудің маңызды нүктелері болып қала береді.
Ұлттық банктің бағалауы бойынша ішкі сұраныстың ағымдағы динамикасы экономиканың жүйелі салқындатылғанын көрсетпейді. Бас банкир Т. Сүлейменов атап өткендей, тұтынушылық несиелендірудің баяулауы халықтың несиелендіруі мен инфляциялық қысымды төмендету бойынша қабылданған шаралардың мақсатты нәтижесі болып табылады. Оның пікірінше, мұндай жағдайларда сұранысты қосымша ынталандыру қажет емес, себебі ұсынысты ағымдағы шектеу кезінде ол көбінесе инфляциялық әсерге ие болуы мүмкін. Ол шаралар кешені инфляцияның драйверлерінің бірі болған кепілдіксіз кредиттердің нормативтен тыс өсуін тоқтатуға мүмкіндік бергенін атап өтті.
«Бұл ретте біз барынша салмақты әрекет етеміз. Қазіргі уақытта қабылданған шаралардың нәтижесін талдау негізінде біз КДН (борыштық жүктеме коэффициенті) және КДК (кіріске қатысты борыш коэффициенті) бойынша талаптарды қатаңдатудан бас тарту, сондай-ақ ипотека бойынша ГЭСВ төмендетпеу туралы бірлескен шешім қабылдадық. Бұдан басқа, экономикадағы жиынтық сұраныс инвестициялардағы оң тренд есебінен қолдау табуда, онда салымдардың 70% -дан астамы жеке секторға тиесілі», — деп атап өтті Т. Сүлейменов.
Кездесуге қатысушылар Қазақстанның жалпы макроэкономикалық көрінісі «оң күйінде қалып отыр», ал тұтынудың салқындатылуы бірнеше жыл бойы несиелендірудің аса жоғары (30%+) қарқынынан кейін қалыптасудың заңды процесі болып табылады.
Бұл ретте Ұлттық банк квазифискальдық қаржыландыру ұсыныстың, өнімділіктің және оқшаулаудың өсуіне алып келген жағдайда ғана дезинфекциялық әсерге ие болуы мүмкін деп есептейді.
«Олай болмаған жағдайда мұндай бағдарламалар жиынтық сұранысты күшейтеді және қосымша инфляциялық қысым жасайды», — деп атап өтті бас банкте.
Банк қоғамдастығымен бірлесіп жұмыс істеу, тікелей бәсекелестікке жол бермеу және банктерді нарықтық саладан «ығыстыру» қажеттігі жеке атап өтілді.
