Бұған дейін Семей және Өскемен қалаларында ЖЭО салу жобаларын Ресей тарапы қаржыландырмадыү.
Ресей уәде етілген жеңілдетілген несиені бөле алмағандықтан, Қазақстан бұл жобаларды өз бетінше, отандық қаржы мен қытайлық жабдықтар көмегімен іске асыруға кіріскен болатын.
Жобаның өзгеру себептері мен жаңа бағыты
- Бастапқы жоспар: Ресейлік «ИНТЕР РАО – Экспорт» компаниясымен бірлесіп, рубльмен жеңілдетілген несие арқылы ЖЭО салу көзделген еді.
- Қаржының болмауы: Ресей уәде етілген қарызды бере алмаған соң, құрылыс созбалаңға түсті.
- Қазақстанның шешімі: «Самұрық-Қазына» мен «Самұрық-Энерго» бұл жобаларды өз мойнына алды. Жабдықтар мен құрылыс жұмыстары негізінен қытайлық компанияларға берілд
Қаржыландыру қалай шешілуде?
- 2025 жылы «Самұрық-Қазына» мен «Самұрық-Энерго» жоба капиталына 34,6 миллиард теңге құйды.
- Жалпы құрылыс келісімшарттарының құны шамамен 356 миллиард теңгені құрайды.
- Көкшетау ЖЭО құрылысын қаржыландыру үшін Astana International Exchange биржасында 60 миллиард теңге көлемінде 15 жылдық облигациялар шығарылды
Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің айтуынша, егер Ресей үш жылу электр орталығының құрылысына қаржы бермесе, керек ақшаны Қазақстанның өзіне табуға тура келеді.
Стратегиялық маңызы бар нысандарды өз күшімізбен салу – елдің қауіпсіздігі, экономикалық тәуелсіздігі және ұлттық мүддесі үшін аса маңызды.
Бұл мемлекеттің сыртқы факторларға тәуелділігін азайтып, өз мамандарымыздың әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.
Өз күшімізбен салудың артықшылықтары
- Ұлттық қауіпсіздік: Сыртқы компаниялардың маңызды деректерге немесе басқару жүйелеріне қол жеткізу шектеледі.
- Тәуелсіздік: Басқа елдердің саяси немесе экономикалық қысымына төтеп беру оңай болады.
- Мамандарды даярлау: Жергілікті инженерлер мен жұмысшылар тәжірибе жинап, жаңа технологияларды меңгереді.
- Қаржының елде қалуы: Бюджет қаражаты шетелдік мердігерлерге кетпей, ішкі нарықты дамытады.
Шетелдік көмектің немесе әріптестіктің орны
- Күрделі және озық технологиялар жетіспеген жағдайда халықаралық тәжірибені қолдану тиімді.
- Сыртқы инвестициялар мен мамандарды тарту жұмысты тездетуі мүмкін.
- Дегенмен, бақылау мен шешім қабылдау құқығы әрқашан мемлекеттің өзінде қалуы қажет.
Жобаның қаржылық және құрылымдық ерекшеліктері
- Облигациялардың көлемі: Жалпы сомасы 60 млрд теңге (номиналы 1 мың теңгелік 60 миллион бағалы қағаз).
- Өтеу мерзімі: 2041 жылдың тамыз айы.
- Купондық мөлшерлеме: TONIA Compounded индикаторына байланған, үстемеақысы жылына 1,5%-дан аспайды.
- Өзгерістер: Ресейлік қаржы мен жабдықтардан бас тартылған соң, «Самұрық-Қазына» мен «Самұрық-Энерго» компаниялары жобаға қаржы құйып, негізгі құрылыс пен жабдық жеткізу келісімшарттары қытайлық компаниялармен жасалды (жалпы құны шамамен 356 млрд теңге)
Қаражат ЖЭО құрылысын қаржыландыруға жұмсалуы мүмкін. Техникалық-экономикалық негіздеме (ТЭН) бойынша Көкшетаудағы ЖЭО құрылысының бастапқы құны 239,4 млрд теңгені құрады. ҚР Энергетика министрлігі ЖЭО құрылысына екі рет тендер жариялады, алайда бірде-бір инвестор өтінім берген жоқ.
Нәтижесінде Қазақстан Ресейге бірден үш көмір ЖЭО салуды ұсынды — Көкшетауда, Өскеменде және Семейде, оларды «Интер РАО — Экспорт» салуы тиіс болатын. Ресей үшін құрылыс құны 347 млрд теңгені құрады. Алайда ресейлік тарап жеңілдікті қаржыландыруды ұсынбады.
2025 жылғы мамыр айының соңында Скляр Ресейде Қазақстандағы үш ЖЭО үшін жабдықтарды жеткізуді қаржыландыруда проблемалар туындағанын хабарлады. Осының салдарынан Қазақстан нысанның құрылысын өз бетінше бастады.
«Самұрық-Энерго» компаниясы жобаны іске асыруға даму банктерінен немесе облигациялар шығару есебінен ақша тартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Кейіннен ЖЭО бас директоры Көкшетаудағы ЖЭО құрылысын қаржыландыру «Самұрық-Қазына» қоры арқылы жылдық 16,5% -бен тартылатынын нақтылады. «Көкшетау ЖЭО» Қазақстанның Даму банкінен қарыз алуға өтінім берді.
Бұдан басқа, «Көкшетау ЖЭО» бұрындары қытайлық компаниялармен Көкшетаудағы ЖЭО жобалық-сметалық құжаттамасын әзірлеуге, жабдықтар мен материалдарды жеткізуге, сондай-ақ юаньнан есептегенде жалпы сомасы 356,3 млрд теңгеге түрлі жұмыстарды орындауға бірнеше келісімшарт жасасқан болатын.
Экономист Арман Батаев ЖЭО құрылысының моделі өзгергенін атап өтті — ресейлік қаржыландыру мен ресейлік технологиялардың орнына ішкі қаржыландыру мен қытайлық технологиялар пайдаланылады. Оның айтуынша, бұл жағдай Қазақстандағы әсер ету балансының біртіндеп өзгеруін, сондай-ақ Ресейдің ірі жобаларды қаржыландыру көзі және технологиялар мен жабдықтарды жеткізуші ретінде позициясын жоғалтқанын көрсетеді.
