Қазақстан литийге деген әлемдік сұраныстың артуынан стратегиялық және экономикалық тұрғыдан өте үлкен пайда көре алады.
2026 жылдың тамыз айындағы соңғы мәліметтер бойынша, батареялық сападағы литий карбонатының (Lithium Carbonate) әлемдік нарықтық құны 1 тонна үшін шамамен 18 300 – 24 000 АҚШ доллары (немесе 1 килограмы үшін 18.3 – 24 доллар) деңгейінде саудалануда. Қытай нарығындағы фьючерстік бағалар 1 тонна үшін 153 000 – 160 000 юань айналасында тұрақтап, соңғы айларда энергия сақтау жүйелері мен электромобильдер тарапынан сұраныстың артуына байланысты айтарлықтай өсім көрсетті.
Электрлі көліктер (EV) мен жасыл энергетиканың қарқынды дамуы бұл металды «жаңа мұнайға» айналдырды. Қазақстанның бұл нарықтағы әлеуеті мен негізгі мүмкіндіктері төмендегідей айқындалады:
Мол ресурс базасы және географиялық артықшылық
- Ресми қор көлемі: Қазақстанның мемлекеттік есебінде226,6 мың тонна литий қоры тіркелген. Негізгі кен орындары Шығыс Қазақстан облысында шоғырланған.
- Баламалы көздер: Шығыстағы қатты кен жыныстарынан бөлек, Арал шөгінді бассейнінің минералданған тұзды ерітінділерінде (чилилік Салар-де-Атакама үлгісінде) литий өндіру мүмкіндігі зерттеліп жатыр.
- Концентрацияның жоғарылығы: Оңтүстік Кореяның KIGAM институтының зерттеуінше, кейбір қазақстандық кен орындарындағы литий мөлшері 5,3%-ға дейін жетеді, бұл әлемдік орташа көрсеткіштерден айтарлықтай жоғары.
- 2. Шетелдік инвестиция мен технологиялардың ағыны
Батыс елдері мен Азия алпауыттары Қытайға тәуелділікті азайту (friendshoring) үшін Қазақстанмен белсенді серіктестік орнатуда:
- Германия (HMS Bergbau AG): Шығыс Қазақстандағы жобаларға 500 миллион АҚШ долларына дейін инвестиция салуды жоспарлап, барлау жұмыстарын бастады.
- Оңтүстік Корея (KIGAM, LG Energy Solution): Литий кен орындарын бірлесіп игеру және бұрғылау жұмыстарын жүргізу бойынша келісімдер жасасты.
- АҚШ және ЕО: Қазақстанмен маңызды шикізат материалдары (Critical Raw Materials) бойынша стратегиялық меморандумдарға қол қойды.
Bloomberg хабарлағандай, Қытайдан Австралияға дейін литий өндірушілер тез өсіп келе жатқан аккумуляторларға деген сұраныс жағдайында рекордтық пайда туралы есеп берді. Саладағы ірі қытайлық компаниялар Tianqi Lithium Corp және Ganfeng Lithium Group Co соңғы үш жылда бірінші жартыжылдықта неғұрлым жоғары таза пайда көрсетті. Бұл ретте Tianqi Lithium Corp нарықтағы шиеленісті жағдайды, соның ішінде металл жеткізудің үзілістеріне байланысты болжайды.Бірінші жартыжылдықта Қытайда литийдің споттық бағасы 22% -ға өсті — деректерді өңдеу орталықтары мен ИИ инфрақұрылымы үшін энергия жинақтаушылардың көбеюі қажет. Алдыңғы бірнеше жылда литий нарығында ұсыныстың тез ұлғаюына байланысты тұрақсыздық орын алды.
Қазір, керісінше, Қытайда аккумулятор өндірісі үшін шикізат қоры аяқталуға жақын.Американдық Albemarle Corp литийге әлемдік сұраныс мамырда өткен жылдың осы айымен салыстырғанда 45% -ға өскенін хабарлады. Австралиялық PLS Group бір жыл бұрын шығынға ұшыраса да, бірінші жартыжылдықта $377 млн-дық пайда туралы есеп берді және сұраныс динамикасын сол сияқты оптимистік бағалайды. Чили SQM ағымдағы жылға арналған өндірістік жоспарларын ұлғайтты. Қытайлық Chengxin Lithium Group Co компаниясы Нигерия мен Зимбабведегі байыту комбинаттарының құрылысына $476 млн астам инвестиция салуға ниетті екенін мәлімдеді.
Қысқа мерзімді перспективада металл бағасы одан да едәуір өсуі мүмкін, бірақ сарапшылар келесі жылы литий нарығында толығу болатынын болжайды. 2027 жылы сұраныс пен ұсыныс шамамен бірдей қарқынмен өседі деп күтілуде. Қазақстан үшін литий бағасының өсуі, егер елде осы металды өндіру бойынша өз қуаты болса, тамаша жаңалық болар еді. Бірақ әзірше кореялық инвестор KIGAM Шығыс Қазақстан облысындағы литий кен орнын игеру жөніндегі өз жобасын іске асыра алмады, онда шамамен $15,7 млрд. қор бар.
Қазақстанда барланған литий қоры — 75,6 мың тонна. Мемлекет теңгерімінде ШҚО-да алты табиғи кен орны және бір техногендік — Маралушен қалдық қоймасы бар.
Бұған дейін біз қазақстандық вольфрам қытайлықтарға рекордтық пайда әкелгенін жазғанбыз.
