Қазақстанның қаржы нарығында шынымен де екі түрлі қарқын байқалады, мұнда банк секторы озық технологиялар мен жасанды интеллектті енгізуде көш бастаса, сақтандыру мен бағалы қағаздар нарығы трансформация кезеңін енді ғана бастан кешуде.
Басқаша айтқанда қағаз дәуірінен қоштаса алмай отыр. Бұл туралы ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрайымы Мәдина Әбілқасымова Central Asia Fintech Summit халықаралық жиынында мәлімдеді.
ТЕКСЕРІС НЕ КӨРСЕТТІ?
2026 жылы ҚНРДА 94 қаржы ұйымының цифрлық дайындығына ауқымды аудит жүргізді. Олардың қатарында 23 банк, 25 сақтандыру ұйымы, бағалы қағаздар нарығының 31 қатысушысы және 15 микроқаржы ұйымы бар.100-ден астам параметр бойынша бағаланды: ішкі процестерді цифрландыру, деректер сапасы, IT-инфрақұрылым, киберқауіпсіздік, жасанды интеллектті қолдану және кадрлардың құзыреті.Нәтиже қандай?Банктер – көшбасшы. Орташа балл – 5-тен 3,66. Себебі нарықтың алғашқы ондығы IT-инфрақұрылымға жүйелі инвестиция салған.Сақтандыру – 3,4 балл.
«Цифрландыру бойынша айтарлықтай артта қалушылық бар», — деп атап өтті агенттік басшысы.
Мамандардың пікірінше, бұл – нарықтың тұрақтылығы үшін қауіп. Себебі технологияға шығындалған қаржының өзі цифрландырудың жоғары деңгейін білдірмейді. Маңыздысы – жасанды интеллект пен цифрлық құралдардың күнделікті процеске қаншалықты терең енгізілгені.
94 ҰЙЫМҒА 94 ЖЕКЕ ЖОСПАР
Енді реттеуші «жалпы ереже» қағидатынан бас тартады. ҚНРДА 1200 нақты іс-шараны қамтитын қаржы секторын цифрландырудың жаңа стратегиясын әзірлеп жатыр.Ең бастысы – тексеруден өткен әрбір 94 ұйым үшін жеке сандық трансформация жоспары жасалады. Оның орындалуын қадағалау үшін агенттік жанынан арнайы Цифрлық трансформация офисі құрылады.
«Менің ойымша, бұл жерде қаржы ұйымдарының мүмкіндігі жоқ. Жеке жоспарлар бойынша жүретін боламыз», — деп кесіп айтты Мәдина Әбілқасымова.
Яғни цифрландыру енді ерікті таңдау емес, мемлекеттік қадағалаудағы міндетке айналады.
2026 ЖЫЛДЫҢ СОҢЫНА ДЕЙІН НЕ КҮТЕДІ?
Агенттік Ұлттық банкпен бірлесіп, 2030 жылға дейінгі сақтандыру және бағалы қағаздар нарығын дамыту бағдарламасын дайындады. Ондағы басты қағида – «digital by default». Яғни кез келген жаңа қаржылық өнім алдымен цифрлық форматта жасалуы тиіс.Нақты қадамдар:Заңды қайта жазу. 2026 жылдың соңына дейін «Бағалы қағаздар нарығы туралы» және «Сақтандыру туралы» заңдар жаңа редакцияда қабылданады. Ондағы барлық процесс цифрды ескере отырып құрылады.Бірыңғай цифрлық терезе.
ТОКЕНДЕЛГЕН ДЕПОЗИТ: КЕЛЕСІ КЕЗЕҢ
Агенттік басшысы жаңа цифрлық қаржы құралдарына жеке тоқталды. Оның ішінде стейблкоиндер, токенделген акциялар мен облигациялар, сондай-ақ токенделген депозиттер бар.
«Мысалы, сандық депозиттер. Немесе токенделген депозиттер. Бұл да тиісті платформаны, технологияны талап ететін үлкен бағыт», — деді Әбілқасымова.
Қарапайым тілмен айтқанда: ақшаңыз банкте қалады. Бірақ оның сомасына сандық токен шығарылады. Бұл токенді алдын ала белгіленген шарт орындалғанда ғана автоматты аударуға болады. Яғни адам факторы азайып, ашықтық артады.Ұлттық банк токенизация үшін қажетті инфрақұрылымды дайындап қойған. Енді кезек қаржы ұйымдарының өнім шығаруында.
ҚОРЫТЫНДЫ: МӘЖБҮРЛЕУ МЕ, ДАМУ МА?
Бүгінгі жағдайды былай түсінуге болады: мемлекет қаржы нарығын «қолмен» цифрға көшіріп жатыр. 94 ұйымға 94 жеке жоспар – бұл жұмсақ қысым.Клиент үшін бұл нені білдіреді? Қызмет жылдамдайды, онлайн сақтандыру көбейеді, ал жинағыңыз «ақылды» депозитте жұмыс істейтін болады.Ал нарық үшін бұл – өмір сүрудің жаңа ережесі. Кім уақытында бейімделсе, сол алда қалады. Кім кешіксе, нарықтан шығып қалады.Себебі болашақ – токенизацияда.
«Бұл қаржы секторының Себебі болашақ – токенизацияда. Бұл қаржы секторының болашағы болуы мүмкін», — деп түйіндеді агенттік басшысы.
