Үкімет екі үлкен істі қатар бастады.
- Бірі – бюджеттегі 1,4 трлн теңгені жолға, мектепке, ауруханаға жұмсау.
- Екіншісі – шетелдік инвесторға тағы жеңілдік беру. Екеуінің де мақсаты бір: елге ақша табу.
Үкімет неге жеңілдік береді?
Себебі қарапайым. Бізге шетелдік ақша керек.Бұрын ереже әділетсіз еді.
Мысал: «Самұрық-Қазына» облигациясын Қазақстан биржасында сатсаң – пайдаңа салық жоқ. Ал оны шетелдік жүйе арқылы сатсаң – салық бар. BlackRock, Vanguard сияқты үлкен қорлар Қазақстан биржасына кіре алмайды. Сондықтан олар бізге ақша салмай отырды. Енді Үкімет: «Екеуіне де салық алмасақ, олар келеді», — деп отыр.
Есеп бойынша нарықта 17,6 трлн теңгелік облигация бар. Соның 8%-ын шетелдік алса, елге қосымша 1,4 трлн теңге келеді.Бұдан бөлек біз инвесторға бұрыннан көп нәрсе беріп қойдық: 10 жыл салық өзгермейді, 25 жыл кепілдік, кеденнен босату, жер, жол, жарық.
Ал пайдасы бар ма?
Міне, сұрақ осы жерде. Үкімет: «Салық түсімі 15%-ға өсті. Жаңа кодекс тағы 4,4 трлн әкеледі», — дейді.
Бірақ сарапшылар 3 нәрседен қорқады: Ақша қайда кетеді? Кейбір компания салық төлемейді, тегін жер алады. Бірақ жаңа зауыт салмайды, адамға жақсы жалақы бермейді, пайдасын шетелге әкетіп жатады. 2024 жылы «қайта салынған» инвестиция 2 есеге азайған.
Шағын бизнес не істейді?
Шетелдік алпауытқа жеңілдік, ал біздің кәсіпкер толық салық төлейді. Бұл әділетсіз. Жаңа салық оларды одан сайын қыспаққа алып, көлеңкеге итеруі мүмкін.Үшінші. Доллар мен мұнай.
Біздің бюджет теңге мен мұнай бағасына байланған. Доллар қымбаттаса, жоспардың бәрі бұзылады. Ал тапшылық болса, Ұлттық қордан тағы 2 трлн алуға тура келеді.3. Онда отандық бизнеске зиян ба? Үкімет «жоқ» дейді.
Себебі бұл жеңілдік отандыққа да беріледі. Егер қазақстандық компания үлкен зауыт салса, ол да сол жеңілдікті алады.
Сонымен қатар шетелдік зауыт келсе, ол біздің кәсіпкерден цемент, тамақ, қызмет сатып алады. Жұмыс орны ашылады.
2029 жылға дейін бізге 150 млрд доллар керек
Сондықтан Үкімет қазір «еркелету мен талап қоюдың» ортасын табуға тырысып жатыр. Ақшаны бер, бірақ орнына зауыт сал, технология әкел, адамды жұмысқа ал.
Қысқасы: 1,4 трлн үшін жеңілдік беру – тәуекел. Бірақ жеңілдік бермей, ақшаны күту де – тәуекел.Ең бастысы: берген теңгеміздің әрқайсы елде қалып, нәтиже беруі керек. Әйтпесе «иіліп-төсек, жайылып-жастық» ұсынғанымызбен, қонақ тамағын ішіп кетіп қалады.
