Бүгін мұнай бағасы тағы да секірді. Brent маркасы барреліне $107.5-қа жетті. Бір апта ішінде +8%. Себебі – Сауд Арабиясындағы жаңа шабуылдар мен Ормуз бұғазындағы шиеленіс.Бағаның өсуі Қазақстан үшін әрдайым екіжақты жаңалық. Бір жағынан – Ұлттық қорға қосымша түсім. Екінші жағынан – инфляция мен геосаяси тәуекел. Қазіргі жағдайды сараптап көрейік.
НЕГЕ ҚЫМБАТТАДЫ?
«Бағаны көтерген жагдай көз аладымызда өтіп жатыр.
Біріншісі – Саудтың оңтүстігіне хуситтердің соққысы.
Екіншісі, одан да маңыздысы – Шығыс-Батыс мұнай құбырының жабылуы.
Бұл құбыр Сауд Арабиясына Ормуз бұғазын айналып өтуге көмектесетін. Қазір ол тоқтады. Сарапшылардың айтуынша, бұл әлемдік жеткізілімнің 4%-ына қауіп төндіреді.
Қосымша, Баб-эль-Мандеб бұғазына да қауіп бар. Әлем мұнайының тағы 4-5% осы жерден өтеді.Нарық осыған «қорқып» бағаны $100-ден $107-ға көтерді.
БЮДЖЕТКЕ ПАЙДАСЫ ҚАНДАЙ?
Біздің 2026 жылғы бюджет мұнайды $41 деп жоспарлаған. Ал нарықта қазір $107.5.
Арадағы $66.5 – бұл «үстеме пайда». Ол тікелей Ұлттық қорға түседі. 2026 жылдың алғашқы 7 айында Қорға 2.44 трлн теңге түскен. Оның негізгі бөлігі – мұнай компанияларының салығы:КТС – 987 млрд теңгеСРП бойынша үлес – 228 млрд теңге/2 ай ПҚӨС – 166 млрд теңге/2 айҰлттық қордың қазіргі активі – $65.5 млрд. Мұнай $100-ден асқан сайын бұл «қауіпсіздік жастық» тезірек толады. Сонымен қатар экспорттық кедендік алым бюджетке тікелей түседі.Қысқасы: мемлекеттің қолы босап, әлеуметтік жобаларға, жолға ақша көбейеді.
ТӘУЕКЕЛІ ҚАНДАЙ?
Бірақ $107 – бұл мәңгілік емес. 3 нәрсеге назар аудару керек.
• Бірінші – инфляция. Мұнай қымбаттаса, бензин, тасымал, азық-түлік те қымбаттайды. Бұл әсер 2-3 айдан кейін келеді.
• Екінші – тұрақсыздық. Егер Омандағы АҚШ-Иран келіссөзі нәтиже бермесе, баға $119-ға дейін өсуі мүмкін. Ал келісім болса, $90-ға құлауы да мүмкін. Мұндай «американка» бюджетті жоспарлауды қиындатады
• Үшінші – «мұнайға тәуелділік». Баға жоғары болғанда реформаны кейінге қалдыру қаупі бар. «$41-ге жоспарлап, $107-ны жинау» деген қағиданы бұзбау маңызды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі $107 – бұл геосаяси шиеленістен келген «сыйақы». Оны дұрыс пайдалансақ, Ұлттық қор нығаяды, теңге тұрақтанады.Бірақ негізгі сұрақ басқа: бұл баға қанша уақытқа созылады?
Егер Үкімет пен Ұлттық банк «үстеме» табысты жұмсамай, жинақтаса, онда бұл дағдарыс уақытындағы біздің негізгі қорғанысымыз болады.Қысқасы: Біз $107-ға қуануымыз керек емес. Біз оны ақылмен пайдалануымыз керек
