2026 жылғы 21 қазаннан бастап Қазақстанның қаржы нарығында жаңа институт – бірінші санаттағы төлем ұйымдары, немесе «төлем банктері» пайда болады. Бұл туралы Ұлттық банктің төраға орынбасары Бинур Жаленов Алматыда өткен Central Asia Fintech Summit-те мәлімдеді.Мемлекеттік реттеушінің бұл қадамы қолма-қол ақшасыз төлемдер нарығындағы бәсекені күшейтуге және қаржы қызметтерінің қолжетімділігін арттыруға бағытталған.
НЕГЕ ЖАҢА САНАТ КЕРЕК?
Қазіргі уақытта елдегі қолма-қол емес төлемдердің үлесі 90 пайызға жеткен. Алайда Ұлттық банк өкілдерінің айтуынша, бұл көрсеткіш нарықтың дамуындағы «плато» болып табылады.»Банктік емес төлем ұйымдары Қазақстанда 10 жылдан астам уақыт жұмыс істейді. Қыркүйектің басындағы мәлімет бойынша, тиісті тізілімде 200-ге жуық ұйым бар. Дегенмен олардың мүмкіндіктері шектеулі болды. Олар электронды ақша эмиссиялай алмайды, төлем карталарын өз бетінше шығара алмайды, заңды тұлғаларға тікелей қызмет көрсете алмайды», – деп атап өтті Бинур Жаленов.Жаңа формат осы шектеулерді алып тастайды. Осылайша кәсіпкерлерге бәсекелестік орта қалыптастыру көзделуде.
«ТӨЛЕМ БАНКІ» МЕН КЛАССИКАЛЫҚ БАНКТІҢ АЙЫРМАСЫ
Бірінші санаттағы төлем ұйымдарының негізгі ерекшелігі – олар классикалық банктер сияқты қызмет көрсетпейді.Біріншіден, төлем банктері халыққа және бизнеске несие бермейді.
Екіншіден, олар сыйақысы бар депозиттерді тартпайды. Ондағы қаражат тек ағымдағы төлем операциялары үшін ғана пайдаланылады.
Үшіншіден, олардың басты функциясы – электронды ақшамен жұмыс, жылдам аударымдар мен төлемдерді жүзеге асыру.Сонымен қатар жаңа ұйымдар өз бетінше төлем карталарын шығаруға және заңды тұлғаларға шот ашуға құқылы болады.Ұлттық банк бұл екі шектеудің қатаң бақылауда болатынын ерекше атап өтті.
НАРЫҚА ӘСЕРІ ҚАНДАЙ?
Сарапшылардың пікірінше, төлем банктерінің пайда болуы үш негізгі нәтиже береді.Алдымен, нарыққа жаңа финтех-ойыншылардың келуі комиссияларды төмендетуге ықпал етеді. Қазір Ұлттық банкке лицензия алуға 13 өтінім түскен. Олардың қатарында Binance сияқты халықаралық компания да бар.Екіншіден, бұл институт қаржылық қызметтердің шалғай өңірлердегі қолжетімділігін арттырады.Үшіншіден, ірі маркетплейстер мен мобильді операторлар өз ішінде дербес төлем экожүйесін құруға мүмкіндік алады. Бұл цифрлық экономиканы дамытуға серпін береді.Бинур Жаленовтың мәліметінше, Binance компаниясы Қазақстан аумағында төлем ұйымын құру бойынша меморандумға қол қойған. Алайда ол ішкі нарыққа емес, ТМД және Шығыс Еуропа елдеріне қызмет көрсетуді жоспарлап отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Осылайша Ұлттық банктің жаңа бастамасы Қазақстанның қаржы жүйесіндегі функцияларды бөлуге бағытталған. Классикалық банктер несиелеумен және депозиттер тартумен айналысса, төлем банктері төлемдердің жылдамдығы мен арзандығын қамтамасыз етеді.Мамандардың бағалауынша, бұл реформа қолма-қол ақшасыз есеп айырысу нарығындағы бәсекені күшейтіп, халық пен шағын бизнестің шығынын азайтуға мүмкіндік береді..
