Bloomberg мәліметінше, Қазақстан үкіметі Chevron бастаған консорциумнан 10 млрд доллар бір реттік төлем және Теңіздегі үлесін 20%-дан 35%-ға дейін ұлғайтуды талап етіп отыр. Оның орнына 2033 жылы аяқталатын келісім мерзімін ұзарту қарастырылуы мүмкін. Бұл туралы Teniz Capital жариялады.
Қазір ТШО-дағы үлес: Chevron – 50%, ExxonMobil – 25%, ҚазМұнайГаз – 20%, Lukarco (Лукойл) – 5%.
Келіссөз былтыр қыркүйекте басталған. Сәуірде Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов серіктестер 2033 жылдан кейін де қалуға мүдделі екенін айтқан.Бұл – 90-жылдардағы ірі келісімдерге қатысты Қазақстан ұстанымының қатайғанын көрсететін алғашқы нақты сан. Бұған дейін Қазақстан Қашаған мен Қарашығанақ бойынша да ондаған миллиард долларлық арбитраж жүргізіп келеді. Позицияны мұнай нарығы күшейтіп отыр. Қазақстан Еуропаға ірі жеткізушіге айналды, Таяу Шығыстағы тәуекел Каспий мұнайының маңызын арттырды.
Бірақ тәуекел де бар
Тамызда ExxonMobil өндіріс шарықтау шегіне жақындағанын, 2035 жылға қарай тәулігіне 500 мың баррельге дейін түсуі мүмкін екенін ескерткен. Теңіз – күкірті көп, технологиясы күрделі кен орны. Сондықтан екі тарапқа да ұзақ келісім керек.Chevron үшін Теңіз – негізгі актив. Компания қорының 10%-дан астамы Қазақстанда. Тек биылғы екінші тоқсанда үлестес компаниялардан түскен 3 млрд доллардың басым бөлігі ТШО-ға тиесілі. Бас директор Майк Уэрт Теңізді компания үшін өсудің ерекше жобасы деп атаған. 10 млрд доллардың қалай бөлінетіні әзірге белгісіз. Тағы бір түйін – ТШО-дағы Лукойлдың 5% үлесі. Қаңтарда Қазақстан бұл активті сатып алу үшін АҚШ Қаржы министрлігіне өтініш жолдаған. 2. Сұрағыңа жауап: Бұл нүкте қоя ма? Кері шегіндік пе, алға жылжыдық па?Жи, бұл нүкте емес, үтір.
Неліктен алға жылжу?
Бұрын «арбитражда дауласып жатыр» деп сыбырлап келсек, енді сома жарияланды – 10 млрд. Үлес 20%-дан 35%-ға. Бұл – 90-жылдары «кел, ала ғой» деп берген келісімдерді қайта қараудың ең ашық кезеңі. Мемлекет «мен иесімін» деп дауысын көтерді.
Неліктен кері шегіну емес?
Себебі талапты қою – келісімді бұзу емес. Келісім 2033-те бітеді. Үкімет «кет» деп жатқан жоқ, «қалсаң – жаңа шартпен қал» деп жатыр. Бұл – әлемдік тәжірибе. Норвегия да, Сауд Арабиясы да осылай жасайды.Даулысы қайда?
10 млрд-ты төлеп, 35%-ға көнген компания ертең 19-20 млрд долларлық төртінші зауыт пен кеңейтуге ақша салады ма? Міне, осы жерде жанармайдағы әңгімең қайта келіп тұр. Бір жақта – бүгін ақша алу, екінші жақта – ертең инвестиция алу.Сондықтан мақалаңның түйінін былай түй: Бұл – дауға нүкте емес, жаңа келісімге апаратын ашық сауда. Сома аталды, енді кімге тиімді екені есеппен шешіледі. Осыны қоссаң, материал салмақты болады.
