Ұлттық банктің 63,8 млрд доллар қоры бар, банктер орнықты, бірақ халықтың борышы өсіп барады. Реттеуші мұны «бақыланатын теңгерімсіздік» деп атады және тұтынушылық несиенің қатып қалуын «қалыпқа келтіру» деді.
Ұлттық банк 2025 жылға арналған қаржылық тұрақтылық туралы есебін сарапшылық-талдау пікірталас клубында ұсынды. Бұл – қаржы жүйесіне әсер ететін жүйелік тәуекелдердің жылдық диагнозы.Диагноз қалай қойылды?Ұлттық банктің сипаттауы бойынша, өткен жыл макрофинансалық орта жоғары инфляциялық қысым мен сыртқы экономикалық құбылмалылық аясында қалыптасты. Дегенмен, тұтастай алғанда макроэкономикалық жағдайлар «қалыпты қолайлы» болды. «Қалыпты қолайлы» деген – Ұлттық банктің тілінде «әзірге құлаған жоқпыз» дегенді білдіреді.
Оның екі тірегі бар
Бірінші – қор. Ұлттық банктің валюталық активтері 63,8 млрд долларға жетіп, он жылдық максимумды жаңартты. Бұл – сыртқы шокқа қарсы жастық. Екінші – банк секторы. Есепте банк секторы орнықтылығын сақтап қалғаны көрсетілген. Екінші деңгейлі банктер жақсы өтімділік қорын, қорландырудың орнықты құрылымын және валюталық тәуекелдердің қалыпты деңгейін сақтап қалды. Төраға орынбасары Ақылжан Баймағамбетовтың айтуынша, сектор реттеушілік өзгерістерге бейімделіп, бизнесті несиелеуді арттыруды жалғастырды.
Сонда теңгерімсіздік қайда?
Бір жыл бұрын Ұлттық банк тұтынушылық несиенің өсуі 30%-дан асқанда дабыл қаққан. Енді ол өсімді реттеуші «өсу қарқынын қалыпқа келтіру» деп атап отыр. Яғни, тежегіш басылды, бірақ машина әлі жылдам келеді. Бұл теңгерімсіздіктің екінші жағы – банктердің табысы. Белгілі болғанындай, Қазақстан банктерінің табысы сегіз айда 13,6%-ға төмендеген.
Бұл – жаман емес, керісінше, реттеудің нәтижесі
Өйткені бұрын банктер қымбат тұтынушылық несиеден көп тапса, енді реттеуші оларды бизнесті несиелеуге итермелеп жатыр, ал ол маржасы аз, бірақ экономикаға пайдалы. Түзетуге бола ма? Ұлттық банк «түзетуге болады» деп отыр. Ол үшін үш рецепт бар: инфляцияны түсіру, халықтың борыштық жүктемесін шектеу және валюталық жастықты сақтау. Әзірге жастық бар – 63,8 млрд доллар. Бірақ жастық мәңгі құтқармайды, егер үй шаруашылығының борышы өсе берсе. Қысқасы, есептің астары: банктер аман, қор қалың, бірақ халықтың қалтасындағы теңгерімсіздік – ең қауіптісі.
