Қытайдың ең ірі арзан базары Pinduoduo мен америкалық Claude Қазақстан бюджетіне 8 миллиард теңге төледі. Ал Gucci, Prada сататын Farfetch елімізде бұғатталды. Сырт көзге екі түрлі жаңалық сияқты. Бірақ екеуінің түпкі мәні бір – Қазақстан цифрлық нарықта өз тәртібін орната бастады.
Не болды?
Мемлекеттік кірістер комитеті кеше мәліметті ашық жариялады. Оған сәйкес, Pinduoduo қазынаға 6,8 млрд теңге, ал Claude-ты жасаған Anthropic компаниясы 1,2 млрд теңге құйған. Екіншісі – өткен жылдар үшін, жүргізілген камералық бақылаудан кейін өндірілген берешек.Қосқанда – 8 миллиард. Бұл – көпшілік «Google салығы» деп атайтын цифрлық ҚҚС-тың үлесі.
Осы тұста тағы бір дерек шықты: британдық люкс платформа Farfetch заңды талапты орындамағаны үшін Қазақстанда бұғатталған.
Бұл қатаңдық па, әлде әлемдік тәртіп пе?
Шын мәнінде, бұл – қатаңдық емес, әлемдік тәжірибе. Бүгінде Франция да, Түркия да, Индонезия да салық төлемеген шетелдік платформаны дәл осылай жабады.Себебі кәсіпкерді қорқытатын – бұғаттаудың өзі емес, ереженің түсініксіздігі.Ал бұл жолы Мемлекеттік кірістер комитеті өркениетті жолды таңдады. Алдымен ресми ескертті, түзелуге уақыт берді, содан кейін ғана шара қолданды. Нәтижесі көз алдымызда: ережені түсінген Pinduoduo төлеп, нарықта қалды, ал түсінбегені немесе елемегені кетті.Осыдан кейін келесі сұрақ туады:
Егер ереже осыншалықты қатаң болса, Pinduoduo неге кетпей, Қазақстанда қалуды жөн көрді? Неліктен Pinduoduo-ға Қазақстан қызық?
Себебі Қазақстан әлемдік платформалар үшін қолайлы алаңға айналып келеді. Оны бес себеппен түсіндіруге болады.
Біріншіден, төлем жүйесі дайын. Бүгінде халықтың басым бөлігінде интернет бар, ал сауданың дені Kaspi арқылы өтеді. Яғни, карта қалтада, ал сатып алуға дайын клиент бір батырманың артында отыр. Бұл – кез келген маркетплейс үшін ең маңыздысы.Төлем дайын болған соң, екінші мәселе – тауарды қалай жеткізу.
Екіншіден, логистикасы ыңғайлы. Қытайдан Алматыға жүк орта есеппен апта ішінде жетеді. Ал санкциядағы Ресейге бұл мерзім екі-үш аптаға созылады. Демек, біз – үлкен ЕАЭО нарығына апаратын ең қысқа әрі жылдам жолмыз. Жол қысқа, клиент дайын.
Енді үшінші фактор – бәсеке.Үшіншіден, нарығы бос. Ресейде Wildberries сияқты алыптар нарықты түгел қамтып отыр. Ал бізде әлі де бос орын бар. Сондықтан Pinduoduo бүгін кірсе, ертең-ақ көш басындағылардың қатарына қосыла алады. Ал бәсеке аз жерге кіру үшін заңы түсінікті болуы керек.
Төртіншіден, заңы қарапайым. Бізде ереже қарапайым: 16 пайыз ҚҚС төлесең, ешкім мазаңды алмайды. Ал Еуропада оның үстіне GDPR деген мың түрлі қосымша талап бар. Салыстырғанда біздікі әлдеқайда ашық. Заңы түсінікті болған жерге кім келеді? Әрине, жастар.
Бесіншіден, аудиториясы жас. Елдің қырық пайызы – 35 жасқа дейінгі жастар. Олар TikTok-та отыр, Temu мен Pinduoduo-ны бес саусақтай біледі. Тек Алматы мен Астананың өзінде Claude сияқты қызметке ақша төлеуге дайын жүз мыңдаған адам бар.
Әрине, бұл суреттің әлсіз тұсы да бар. Тауарды кері қайтару әлі де қымбатқа түседі, кеден лимиті небәрі 200 еуроны құрайды, ал доллар шарықтаса, сауда бірден баяулайды. Бірақ бұл – шешілмейтін мәселе емес, уақыт еншісіндегі шаруа.
Қорытынды:
Ақша тек мұнайда емес/
Осылайша, біз «16 пайыз ҚҚС-тан не пайда» деп күмәнданып жүргенде, комитет үндемей отырып цифрдан 8 миллиард жинап алды.
Бұл – бір ғана нәрсені көрсетеді: табыс тек мұнайдан емес, цифрдан да түседі екен.Қазақстан ешкімге «кет» демейді. Оның ұстанымы басқа: «Заңға бағын, салығыңды төле, жұмысыңды істей бер». Бұл – байыпты әрі жұмсақ ұстаным.Міне, сол себепті бүгін бірі қалды, ал бірі кетті.
