Президент «Заң және Тәртіп» қағидатын жариялаған соң Үкімет елді камераға орағанын жасырмады. Қазір елде 1,8 млн камера тұрғанын ІІМ өзі айтты. Оның 32 мыңы жолда, 65 мыңы аулаларда тұрғанын да сол есеп көрсетті.
ІІМ есебі тоғыз айда 11,9 млн жол ережесін бұзу тіркелгенін дәлелдеді. Орташа айыппұл 18 мың теңгеден есептегенде жылына 214 млрд теңге жиналатынын сол сандар айтты. Бірақ бір ғана Астананың өзі «Сергекке» 53 млрд теңге қарыз екенін Smart City жауабы көрсетті. Сонда камера өзін ақтады ма деген сұрақ өзінен өзі туады.
Цифр не дейді
Премьер Бектеновтың комиссиясында министр Ержан Сәденов баяндаған цифр қылмыстың 15 пайызға азайғанын көрсетті. Камераның 13,8 мың қылмысты ашқанын сол баяндама дәлелдеді. 763 мың әкімшілік құқықбұзушылықтың тоқтатылғанын да сол есеп айтты. Жол апаты 5 пайызға, қаза тапқандар 15 пайызға азайғанын министрдің сөзі көрсетті. Абай кейсі камера дұрыс жерге қойылса, өлімді 33 пайызға азайтатынын дәлелдеді. Онда 2865 камерадан кейін жол апаты 637-ден 426-ға түскенін облыс әкімдігі көрсетті.
- Семей кейсі 1931 камерадан кейін апаттың 34,3 пайызға азайғанын дәлелдеді.
- Ең тиімдісі орташа жылдамдық екенін 12 учаске дәлелдеді. Сол 2,8 мың шақырымда өлімнің 33 пайызға азайғанын ІІМ есебі көрсетті. Жыл соңына дейін 28 учаскеде, 5,6 мың шақырымда дәл сол нәтиже күтілетінін сол жоспар айтты.
Әлем не дейді
Әлемдік Cochrane зерттеуі 28 елді қарап, жылдамдық камерасы өлімді 11-44 пайызға азайтатынын дәлелдеді. Сол зерттеу апаттың 19 пайызға кемитінін көрсетті. Орташа жылдамдық камерасы өлімді 56 пайызға дейін азайтатынын да сол ғылыми жұмыс дәлелдеді. Айырмашылық философияда жатқанын сандар көрсетті.
- Германияда 4277 камера барын, әр 19 803 адамға біреуден келетінін олардың есебі айтты. Онда ескерту белгісі 500 метрден тұратынын неміс тәжірибесі көрсетті. Ұлыбританияда 4815 камера барын, әр 14 067 адамға біреуден келетінін британдық статистика дәлелдеді. Қазақстанда 1,8 млн камера барын, әр 11 адамға біреуден келетінін біздің есеп көрсетті. Оның көбі жасырын қойылатынын көшедегі жүргізуші көрді.
- Еуропада мақсат алдын алу екенін олардың заңы айтты.
Бізде мақсат жинау екенін біздің айыппұл көрсетті. Экономикасы есепке келе ме
Астананың Smart City жобасы 53 млрд теңгені Presight AI өз қалтасынан салғанын мойындады. Оны Астана бюджеті бес жылда қайтаратынын ресми жауап дәлелдеді. Төлем айыппұлға байланбағанын, айыппұл түгел республикалық бюджетке кететінін сол жауап көрсетті.
Есеп қарапайым екенін цифрлар айтты. 11,9 млн бұзушылықты 18 мыңға көбейткенде жылына 214 млрд теңге кіріс шығатынын калькулятор көрсетті. Бір ғана Астанада 53 млрд шығын барын бюджет көрсетті. Бүкіл елде 1,8 млн камераның бес жылдық шығыны 14,4 трлн теңге болатынын әрқайсысын 8 млн-нан есептегендегі сан дәлелдеді.
Бір қылмысқа 130 камерадан келетінін бөлу амалы көрсетті. Бір қылмысқа шаққан шығын 7-8 млн теңге болатынын сол есеп айтты. Шығын жергілікті бюджетте, кіріс республикалық бюджетте екенін бюджет кодексі көрсетті. Сондықтан камера кіріс орталығы емес, шығын орталығы екенін экономика дәлелдеді.
Неге дәл қазір
Екі оқиғаның қатар келгенін күнтізбе көрсетті. Үкімет резерв ережесін өзгертіп, әкімдіктерге жылу компанияларының шығынын резервтен жабуға рұқсат бергенін ресми қаулы дәлелдеді. Бұл квазимемлекеттік сектордың банкроттығын бюджеттен жабу екенін сарапшылар айтты.
Екіншісі 1,8 млн камераның экономикалық реформа орнына техникалық бақылау қойылғанын көрсетті. Жоғарғы соттың бүгінгі есебі азаматтық істердің 605 мыңға жетіп, 28,4 пайызға өскенін дәлелдеді. Оның драйвері банкроттық екенін сол сот статистикасы көрсетті. Халықтың төлем қабілеті құлап бара жатқанын сол сан айтты. Күнтізбе сайлау жақындағанын көрсетті. 14-27 қазан мәслихатқа кандидат ұсынылатынын ОСК кестесі айтты. 29 қарашада сайлау өтетінін сол кесте дәлелдеді. 8 мың полицейдің мектепке бекітілгенін ІІМ есебі көрсетті. 51 мың аналитикалық камераның 60 мыңға жеткізілетінін сол жоспар дәлелдеді. Бұл сайлау алдындағы толық периметр екенін тізбектелген шешімдер көрсетті.
Қорытынды
Абай кейсі камера дұрыс жерге қойылса, өлімді 33 пайызға азайтатынын дәлелдеді. Бұл Еуропа деңгейіне жететінін сол нәтиже көрсетті.
Бірақ 1,8 млн камера қауіпсіздік инвестициясы емес екенін экономика дәлелдеді. Бұл фискалдық рентаның жаңа түрі екенін бюджеттегі теңгерімсіздік көрсетті. Елде 605 мың сот дауы тұрғанда мәселені 14 трлн теңгенің камерасымен емес, табысты өсірумен шешу керегін өмірдің өзі айтты. Нағыз қауіпсіздік камерада емес екенін Абай кейсі дәлелдеді. Нағыз қауіпсіздік адамның қалтасындағы ақшада екенін тұрмыс көрсетті.
