Қазақстан бір күнде үш түрлі сезімді бастан өткерді. Таңертең Астана әлемнің орталығы сияқты көрінді, түсте адамдар өз қалтасындағы ақшасына алаңдады, кешке Каспийдегі қайғы қайта еске түсті. Сырттай қарағанда үшеуінің арасында байланыс жоқ.
Бірақ үшеуін қатар қойсақ, бір сұрақ шығады:
Біз бүгін кімге сенеміз?
Бұл сұрақ – жай сұрақ емес. Бұл – күннің ең ауыр сұрағы.
Өйткені таңертеңгі саммит – сыртқы сенім туралы, түстегі үрей – ішкі сенім туралы, кешкі аза – ең үлкен сенім, адам өміріне деген сенім туралы болды.
Таңертең Астанаға бірінен соң бірі қонақтар келді. Иордания королі II Абдалла, Өзбекстан президенті Мирзиёев, Тәжікстан президенті Рахмон, Түрікменстан президенті Бердімұхамедов – бәрі Ақаба процесі саммитіне жиналды. Бұл – 2015 жылы Иордания королі бастаған бастама, мақсаты – терроризм мен экстремизмге қарсы күресте елдерді біріктіру. Ал бүгінгі саммиттің тақырыбы – жасанды интеллект саласындағы қауіпсіздік еді. Яғни әңгіме ертеңгі қауіп туралы болды.
Тоқаев қонақтарды өзі күтіп алды, Иордания королімен келіссөз жүргізді. Бұл – Орталық Азияда алғаш рет өткен осындай форматтағы кездесу. Сыртқы әлемге біз «біз қауіпсіздік туралы сөйлесе алатын елміз» деген хабар бердік. Бұл – салмақты хабар. Өйткені әлем қазір сенімге мұқтаж.
Ал дәл сол күні түсте ішкі әлемде басқа әңгіме жүрді
8 қарашадан бастап мобильді аударымдарды тексерудің жаңа ережесі күшіне енеді деген хабар тарады. Шекті сома 1 миллион 20 мың теңгеден 1 миллион 557 мың теңгеге дейін өседі. Бұрын 12 ең төменгі жалақымен есептелген шек енді 360 АЕК-ке ауыстырылды. Мемлекеттік кірістер комитеті бұл – жағдайды нашарлатпайды, керісінше жақсартады деп түсіндірді. Өйткені тексеру үшін бір мезгілде үш шарт орындалуы керек: үш ай қатарынан әр айда 100 түрлі адамнан ақша алу, үш айдағы жалпы соманың 1 557 000 теңгеден асуы, ақшаның жеке шотқа түсуі.
Бірақ адамдар ресми түсіндірмені емес, желідегі үрейді оқыды
Желіде «депозитке 5 пайыз салық салынады» деген жалған ақпарат тарады. Ұлттық экономика министрлігі бұл – жалған, Салық кодексінің 430-бабына сәйкес депозит сыйақысына жеке табыс салығы салынбайды, Үкіметте мұндай мәселе қаралмай жатыр деп екі рет жоққа шығарды. Бірақ үрей басылмады. Яғни мәселе – салықта емес, мәселе – сенімде. Адам ресми хабарға емес, желідегі «біреу айтты» дегенге сенетін болды. Бұл – ойландыратын жайт. Өйткені мемлекет пен азаматтың арасындағы сенім әлсіресе, кез келген жаңа ереже үрейге айналады.
Ал кешке Каспийдегі қайғы қайта еске түсті
Бас прокуратура 24 қыркүйекте Маңғыстауда оқу-жаттығу кезінде қаза тапқан 14 сарбазға қатысты тергеудің аяқталуға жақын екенін хабарлады. 300-ден астам адамнан жауап алынды, 30-дан астам сараптама жүргізілді, 8 лауазымды тұлға, оның ішінде Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы, оның орынбасарлары, екі әскери бөлімнің командирлері, батальон мен рота командирлері, катер капитаны қамауға алынды. Премьер Бектенов те бұған дейін Қорғаныс министрлігіндегі тексеру оқу-жаттығуды жоспарлау, қауіпті бағалау, қауіпті жағдайда жаттығуды тоқтату мәселесінде жүйелі кемшіліктер бар екенін көрсеткенін айтқан еді. Бұл – ең ауыр тақырып. Өйткені бұл жерде әңгіме ақша туралы емес, адам өмірі туралы. Ал адам өмірі жоғалған жерде сенім ең қатты сыналады. 14 отбасы әлі аза тұтып отыр. Олар үшін тергеудің аяқталуы – жай жаңалық емес, әділдікке деген соңғы үміт.Осылайша бүгінгі күн – үш түрлі сенімнің күні болды. Астанада біз сыртқы әлемге сенім құрдық. Іште біз өз мемлекетімізге сенуден қиналдық. Ал Каспийде біз ең үлкен сенімнің – «менің балам әскерден аман оралады» деген сенімнің – қалай жараланғанын көрдік. Үшеуі де бір нәрсені көрсетеді: сенім – бір күнде құрылмайды, бірақ бір күнде жоғалуы мүмкін. Ал сенімді қайтару үшін «сен» деп айқайлау аз, әр күні бірдей, түсінікті, ашық әрекет керек.Сондықтан бүгінгі күннің қорытындысы – саммитте қол қойылған қағазда емес, ертең адамдардың қалтасындағы ақшасына, баласын әскерге жіберетін ананың жүрегіне, желідегі жалған ақпаратқа емес, ресми сөзге сенуінде. Егер сол сенім қалпына келсе, бүгінгі күн – жай жаңалықтар күні емес, сенім қайта құрыла бастаған күн болып есте қалады.
