Бұл тақырыпты бәрі жазды. Біреу OLX мәмілесін жазды, біреу Ұлттық банкпен меморандумды жазды, біреу 2027 жылы банк ашылады деді. Бәрі дұрыс жазды, бірақ бәрі бөлек-бөлек жазды.Ал біз бөлек қараймыз.
Бізде бұл үш жаңалық емес, бір жол. Есікті қағу, кілт сұрау, халықты алу – үш қадаммен келген бір жоспар. Сол жоспардың аты – Kaspi-ге қарсы айқас.VEON енді жай байланыс операторы болып қалғысы келмейді, ол банк болғысы келеді, елдің ақшасын сақтап, қаржы қызметінде бірінші не екінші орынды алғысы келеді.
Бұл бос сөз емес, бұл Kaspi.kz пен Halyk-қа ашық сын, ал сын айтылатын жер – азаматтың телефоны
.Халықаралық VEON телекоммуникациялық холдингі, Қазақстандағы Beeline брендінің иесі, 2027 жылдың соңына қарай елде толыққанды цифрлық банк ашуды жоспарлап отыр. Холдинг басшысы Каан Терзиоглу бұл қадам қаржы нарығындағы алыптармен, соның ішінде Kaspi.kz-пен тікелей бәсекелестікке түсу үшін жасалып жатқанын, ал мақсат – финтех саласында бірінші немесе екінші орынға шығу екенін ашық мәлімдеді.
Қалыпты байланыстан қаржыға дейін
Бірінші қадам – Ұлттық банкпен келісім болды. 15 қыркүйекте VEON мен Beeline Қазақстан Ұлттық банкпен бес жылдық келісім хатына қол қойды, оның мақсаты – цифрлық төлемді елдің негізгі төлем жүйесіне жалғау еді.Байқау керек, келісім хаты – рұқсат емес, ол банк ашуға жол ашпайды, ол тек әңгіменің басы. Әрбір жоба жеке рұқсаттан, жеке тексеруден өтеді, сондықтан бұл – есікті қағу ғана, кіру – әлі алда.Рұқсат алу және OLXОдан кейін екінші қадам – рұқсат алу келді. Beeline Қазақстан бірінші санатты төлем ұйымы болғысы келеді, ал бұл жай әмиян емес, банкке жақын мәртебе.
Ұлттық банктің түсіндіруінше, бірінші санатты төлем ұйымы Ұлттық банктің төлем жүйесіне тікелей қосылады, заңды тұлғаларға шот ашады, ақша аударады, электронды ақша шығарады, банкке жалтақтамай, бүкіл төлем базарында жарыса алады. Ал VEON одан әрі кетпек, ол елдің ақшасын сақтайтын рұқсат алғысы келеді, ал ақша сақтау – банк болу деген сөз. Ал үшінші қадам – OLX болды. 6 қарашада мәміле жабылды, Beeline Қазақстан OLX Қазақстанның түгелін 81 млн долларға сатып алды. Алғашында 75 млн деп айтылғанымен, есептескенде 81 млн болды. Оның ішінде шамамен 6 млн доллар – жабылу кезіндегі түзету.
OLX – жай тақта емес
Бұл айына 9 млн адам, бұл интернетке кіретін елдің жартысынан астамы – 52%-дан астамы, бұл көлік, пәтер, тауар, қызмет, бұл адам күнде кіретін жер.Терзиоглудың айтуынша, VEON барлық елде халыққа қаржы, медицина, білім, ойын-сауық беретін цифрлық экожүйе құрып жатыр, ал OLX сол қоржынға Қазақстанның жетекші хабарландыру платформасын қосады.Сондықтан есік қағылды, кілт сұралып жатыр, ал халық дайын тұр, OLX-те отыр.
Неге дәл қазір?
Қазақстан – дайын нарық. Төлемнің 90%-дан астамы қолма-қолсыз жүргізіледі, ал Kaspi-дің өзі шаршап тұр.Ол 2026 жылғы екінші тоқсанда табысты 15%-ға өсіріп, 1,1 трлн теңгеге жеткізгенімен, таза пайдасы орнында тұрды – 259 млрд теңге. Табыс өсті, бірақ шығын да өсті, сондықтан пайда өспеді.Шаршаған жер – төлем. TPV 13%-ға өсіп, 12,7 трлн теңге болды, ал төлемнен түскен табыс бар болғаны 5%-ға өсті – 169 млрд теңге. Себебі төлемнің take rate-і 1,07%-дан 1,00%-ға түсті, яғни Kaspi Pay сияқты төмен маржалы өнімдер көбейді.Ал Kaspi Bank-тің өзі 9 айда пайдасын 17%-ға жоғалтты, 350 млрд теңгеге түсті. Топ-10 банк ішінде пайдасын өсірген тек екеу – Freedom мен Отбасы, қалғанының бәрі түсті.
Оның үстіне ұлттық QR, жаңа ережелер, жаңа ойыншылар – бәрі оның қабырғасын қысып жатыр.Ал VEON-ның жолы Украинада сыналған. Ол жақта Uklon таксиін, Tabletki.ua дәріхана базарын алды, енді Қазақстанда OLX-ті алды. Жолы бірдей: адам күнде кіретін орынды ал, оған төлемді қос, оған қарызды қос, оған банкті қос. OLX-те адам көлік, пәтер іздейді. Сол жерде төлесе, сол жерде қарыз алса, сол жерде ақша сақтаса, міне, цифрлық банк деген – осы.Штабы Дубайда отырған VEON үшін Қазақстан кішкентай базар емес. Beeline Қазақстан топ табысының 18%-ын береді, Пәкістан мен Украина қосылса – 66% болады. Қазақстан осы үшеудің ішіндегі ең орнықты, ең цифрлы базар.ТүйінVEON енді байланыс операторы емес, ол цифрлық қызметші болып келеді. Оның ойы – адамның күнінің 1440 минутын алу. Байланыс – 5 минут, ал банк, төлем, OLX, такси – қалған 1435 минут.2027 жыл – банк жылы болады. Кім бірінші болады – Kaspi ме, Beeline ме, әлде Ұлттық банктің өзі ме, жауап беру әлі ерте. Бірақ бір нәрсе анық: Қазақстанда енді банк пен оператордың арасы жоқ, барлығы бір алаңда, ал озатын – қосымшасы күшті емес, халыққа қолайлы болған.
