Еуропа Temu-ды тазалап, тәртіпке шақырып жатыр.

Қазақстан Temu-ды күтіп отыр. Бұл – бір оқиғаның екі жағы. Еурокомиссия Temu-ды қауіпті тауарға тосқауыл қоймады деп айыптап, айналымының 6%-на дейін айыппұл саламыз деп ескертті. Ал дәл сол тауар бізге еш кедергісіз кіріп жатыр. Себебі біздің шекара тауардың не екенін емес, қанша тұратынын ғана сұрайды.
Еуропа неге жазалады?
Euronews жазғандай, тексеру көрсетті: Temu сынақ хаттамасын тек кейбір тауардан ғана сұрайды, берілген құжаттың өзі тексерілмейді. Ең қауіптісі – электроника мен косметика – бақылаусыз қалған. Ал ереже бұзған сатушы емес, оның бір ғана дүкені бұғатталады. Ертең ол басқа атпен қайта ашылады.
Нәтижесі – санда: 2026 жылы мамырда Temu-ға 200 млн еуро айыппұл салынды. Тексерілген 81 тауардың 53-інен қауіпті зат табылды. Бір слаймда бор нормадан 11 есе көп болды. Еуропа есікті жапты. Ал жабылған есіктегі тауар жоғалып кетпейді, ол ашық есік іздейді. Ашық есік – біздікі.
Тауар бізге қалай келеді?
Жол қарапайым: Қытайдағы сатушы → Temu → QazPost / YTO Express → шекара → кеден → сенің қолың. Бұл тізбекте «бұл тауар қауіпсіз бе?» деп сұрайтын адам жоқ. Себебі Temu – дүкен емес, базар. Ол өндірмейді, тексермейді. Тек қосады.ChoZan негізін қалаушы Эшли Дударенок айтқандай: «Temu моделі заңның олқылықтарын пайдалануға құрылған еді. Бұл дәуір аяқталып келеді». Олқылық жабылған жерден модель кетеді. Олқылық ашық жерге модель келеді. Біз – сол жерміз.
Біз үш себеппен қалдық тауарлардын полигонына қалай айналдық.
Бірінші – тыйым жоқ. Еуропада тыйылған тауар бізде тыйылмайды. Сатушы «Еуропаға өтпегенін Қазақстанға сатамын» дейді.
Екінші – сұраныс. Біз «1 теңге ғой, ұнамаса лақтыра салам» дейміз. Сатушы осыны біледі, өтпей қалған партияны «акция» деп бізге жібереді. Біз «ұтып алдық» дейміз, шындығында қалдықты аламыз.
Үшінші – қорғаныс жоқ. Еуропада шағымдануға болады. Бізде – жоқ. Тауар ақаулы болса, бұл сенің проблемаң.Еуропа талапты күшейткен сайын, біз талапты сол күйі қалдырдық. Ағын бізге бұрылды.
Қазақстанда не шешілді?
Салық шешіле бастады. Temu «Google салығы» аясында ҚҚС төлеп жатыр. 2025 жылы бюджетке 13,3 млрд теңге түсті. Ал сапа шешілген жоқ. 200 еуроға дейінгі сәлемдеме солай өтеді. Біз баға шегін өзгерттік, қауіп шегін өзгерткен жоқпыз.
Оның зардабын бірінші біздің сатушы көреді. Алматыдағы сатушы жалдау ақысын төлейді, сертификат алады, салық төлейді, жауап береді. Ал Temu-дағы сатушыға бұның ешқайсысы керек емес. Бұл – бәсеке емес, теңсіз ойын.
Сапаға кім кепілдік береді?
«Атамекен» сарапшысы Дәурен Ауталипов айтқандай, мұндай алаңнан қайтару қиын, тәуекелді сатып алушының өзі көтереді.Еуропада Digital Services Act бар: «Алаңыңда қауіпті тауар болмауы керек». Бізде ондай міндет жоқ. Бізде сәлемдеме – «жеке қолданысқа арналған тауар», оған сертификат керек емес.
Яғни, дүкендегі қуаттағышқа сертификат керек, поштамен келген дәл сол қуаттағышқа – керек емес. Бірақ ол жарылып, үй өртенсе, ол «жеке» болып қала ма?
Temu бізден не алады?
1 теңгеге қап емес, 1 теңгеге дерек алады. Орналасқан жер, камера, микрофон, қосымшаны қалай қолданатынымыз – бәрі сол 1 теңгенің артында.2025 жылы АҚШ-та Кентукки штаты Temu-ды рұқсатсыз дерек жинады деп сотқа берді. Бұл – әлі дәлелденген факт емес, айыптау. Бірақ біз бұл тақырыпты әлі талқылаған жоқпыз. Біз «тауар сапасыз ба?» деп сұраймыз. Әлем «дерегің қайда кетіп жатыр?» деп сұрайды.
Не істеу керек?
- Өкіл болсын. Шағымды Пекинге емес, Алматыға айтайық.
- Қауіпті санат бөлек тексерілсін. Ойыншық, электроника, косметика, қуаттағыш – кемі таңдамалы тексеріс керек.
- «Жеке қолданыс» тесігі жабылсын. Дүкендегіге сертификат керек болса, поштамен келгеніне де керек.
- Ойын теңестірілсін. Тек салық емес, жауапкершілік те тең болсын.
- Өзіңе ереже қой. Алма: қуаттағыш, жылытқыш, ойыншық, косметика. Алуға болады: қап, шұлық, ұсақ-түйек. Алданба: «1 теңгеге ұтып алдым» – бұл ұтыс емес, назарыңды сатып алу тәсілі.
Қорытынды: Еуропада сапаға платформа жауап береді. Бізде салық шешіле бастады, бірақ сапаға әлі ешкім жауап бермейді. Енді жауапкершілікті сатып алушыдан платформаға көшіретін уақыт келді.