Макроэкономист Айдархан Құсайынов Қазақстанда жалпы iшкi өнiмнiң өсуi соңғы жылдары халық табысының салыстырмалы өсуiмен қатар жүрмейтінін тағы да ескертті.
Сарапшы вице-премьер — ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің мақаласын зерттеп, онда экономикадағы оң динамика туралы есеп берді.
«Вице-премьер ұзақ мерзімді кезеңде халық табысының өсуі мен ЖІӨ өсімі үйлесетінін мәлімдейді. Бұл өте дұрыс емес, дәлірек айтсақ, мүлдем дұрыс емес. Ұзақ мерзімді перспективада барлық елдерде халық табысының өсімі ЖІӨ өсімінен асып түседі — экономика осылай жұмыс істейді: дәл осы тұтыну экономикалық өсімнің драйвері болып табылады», — деп жазды экономист әлеуметтік желідегі парақшасында.
Оның айтуынша, вице-премьер 2010-2024 жылдардағы деректерді келтіреді, оған сәйкес ЖІӨ 78,9% -ға, ал халықтың нақты табысы 77,2% -ға өсті.
«2025 жылғы деректер белгілі болса, талдау неге 2024 жылмен шектелгені қызық. Егер 2010-2025 жылдар кезеңін алатын болсақ, ЖІӨ 89% -ға, ал халықтың нақты табысы 72% -ға ғана өсті. Көрініс айтарлықтай өзгеруде. 2010 жыл неге маңызды? Себебі 2010-2020 жылдары ЖІӨ 51% -ға, ал халықтың табысы 58% -ға өсті, ал 2020-2025 жылдары ЖІӨ 25% -ға, ал табысы небәрі 9% -ға өсті. Осылайша, 2010-2020 жылдар кезеңі 2020-2025 жылдардың сәтсіздігін тегістеуге мүмкіндік береді», — дейді автор.
«Бұдан әрі ЖІӨ — бұл ЖҚҚ, дефляторлар және т.б. туралы, яғни тікелей бағалар туралы емес деген пікір бар. Бұл дұрыс. ЖІӨ өсімі — бұл нақты көлем туралы. Мәселе мынада, саудада тауарлар көлемі, құрылыста тапсырылған алаңдар көлемі, көлікте тасымалданған жүктер мен адамдар көлемі өсті, ал жалақы жоқ — бұл нақты мәселе. ЖІӨ-нің өсуі мен халықтың табысы әртүрлі болуы мүмкін, ЖІӨ орташа қалыпты өсуде. Бірақ егер ЖІӨ өсімі қалыпты деңгейден жоғары болса (соңғы үш жылда), онда жалақы мен табыстың құлдырауы — қалыпты жағдай емес», — деп қорытындылады экономист.
Сарапшының айтуынша, 2010-2020 жылдары халықтың әл-ауқатын арттыру бойынша арнайы бағдарламалар болмаған. Сонымен қатар, 2020-2025 жылдары экономикалық саясат халық табысының өсуі ұранымен іске асырылды, арнайы бағдарламалармен және белсенді риторикамен сүйемелденді.
Бұған дейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жалақының мұндай бөлігін қолайсыз деп атап, экономикалық өсу моделін өзгерту қажеттігін айтқан болатын.
