• Көлеңкелі экспорт және шекаралас елдерге ағу: Елімізде жанармай бағасы көршілес мемлекеттерге (Қытай, Ресей, Орталық Азия елдері) қарағанда әлдеқайда арзан. Салдарынан отын шекара арқылы заңсыз тасымалданып, ішкі нарықта тапшылық тудырады.
• Экономикалық шығындар: Мұнай өңдеу зауыттарын жаңғырту, шикізат сатып алу және логистика шығындары қымбаттаған сайын, арзан бағаны ұстап тұру өндірушілер үшін тиімсіз болады. Бұл зауыттардың инвестициялық тартымдылығын төмендетеді.
• Бағаға тәуелділік және инфляция: Ішкі нарықта баға жасанды түрде ұсталғанымен, отынның қымбаттауы — логистика арқылы азық-түлік пен қызмет көрсету бағасының өсуіне (инфляция) тікелей әсер етеді.
• Саладағы қаржылық тапшылық жаңа мұнай өңдеу зауыттарын салуға немесе бұрынғыларын кеңейтуге кедергі келтіреді.Осы мәселелерді шешу үшін мемлекет ішкі бағаны біртіндеп әлемдік нарыққа жақындатуға және шекара арқылы отын шығаруға қатаң шектеулер қоюға мәжбүр.
Energyprom мәліметінше, Қазақстанда АИ-95 литрі шамамен 0,69 доллар тұрады. Салыстыру үшін: Ресейде — шамамен 0,94 доллар, Қырғызстанда — 1,02 доллар, Қытайда — 1,14 доллар, ал Өзбекстанда — 1,34 доллар. Әлемдік орташа баға литріне 1,47 доллардан асады.
Мұндай айырмашылық қазақстандық жүргізушілер үшін қолжетімді отынды ғана білдірмейді. Ел ішіндегі бензин көршілермен салыстырғанда неғұрлым арзан болса, оны шетелге шығаруға азғырылу соғұрлым жоғары — ресми немесе заңсыз. Сондықтан Қазақстан бензинді автомобиль көлігімен әкетуге тыйым салуды 21 қарашаға дейін ұзартты, ал Энергетика министрлігі шектеулерді тағы да алты айға сақтауды ұсынады. п
Бұл ретте ел ішінде отынның жетіспеушілігі туралы айтудың қажеті жоқ. Жылдың алғашқы бес айында қазақстандық мұнай өңдеу зауыттары 2,5 млн тонна бензин өндірді. Бұл өткен жылғы көлемнен сәл аз, алайда ішкі нарық бұрынғысынша өз өндірісімен іс жүзінде толық қамтамасыз етіледі, ал импорт ең аз болып қалады.
Маусым айында бензин тағы 1,1%, ал бір жыл ішінде бірден 15,6% қымбаттады
АИ-95 мен АИ-96 бағасы барынша өсті.
Көршілерде жағдай қосымша қауіп туғызады. Ресейде мұнай өңдеу зауыттарымен және биржалық бағалардың өсуімен байланысты жекелеген тәуелсіз ЖҚС-тардағы бензин бағасы литріне 100 рубльден асып кетті. Отынның 90% -дан астамын Ресейден импорттайтын Қырғызстан Қазақстанды қоса алғанда, бірден бірнеше елге тұрақты жеткізуге көмек сұрап жүгінді.
Бұл парадоксалды жағдай. Қазақстан өзін бензинмен толық қамтамасыз етеді, бірақ сонымен бірге оны әкетуді шектеуге мәжбүр. Себебі қарапайым: ел ішінде жанармай көршілерге қарағанда едәуір арзан тұрғанда, оны ішкі нарыққа жеткізуге үлгермей шетелге жылдам кетіп қалу қаупі сақталады.
