Қазақстанда жаңа бір палаталы Құрылтайға (Парламент) сайлау науқаны 2026 жылғы 23 тамызға жоспарланған.
«Әділет», «Ақ жол», «Ауыл», «Байтақ», ҚХП, ЖСДП және Respublika партияларынан барлығы 550 үміткер тіркеліп, олардың экономикалық бағдарламалары мен саяси реформа мәселелері талқылануда.
Қазіргі уақытта Орталық сайлау комиссиясы ұсынылған құжаттарды тексеру жұмыстарын жүргізіп жатыр. Осы арқылы барлық партиялық тізімдер уәкілетті мемлекеттік органдарға жолданып, кандидаттардың заң талаптарына сәйкестігі анықталады. Ал партиялық тізімдерді тіркеу 23 шілде күні сағат 18:00-де аяқталады. Осыдан кейін партиялар толыққанды сайлауалды үгіт-насихат кезеңіне көшеді.
Кез келген инвестор ең алдымен ақша емес, тәуекелді есептейді. Ал тәуекелді азайтатын үш нәрсе бар: заңның үстемдігі, меншік құқығының қорғалуы және мемлекеттік институттардың тиімді жұмысы.
Саяси партиялардың дайындығы саяси дода басталғанға дейін басталып, шоу бизнес өкілдерін өздеріне тарта бастады.
Партиялық тізімге енген танымал әншілер мен өнер иелер
- Тамара Асар — Қазақстанның халық әртісі. Сайлауға қатысу мақсатын мүмкіндігі шектеулі жандардың мәселесін көтерумен байланыстырады.
- Аша Матай (Ақбота Асқарбекова) — танымал әнші және тележүргізуші.
- Венера Нығматулина — актриса
Қазақстандықтар Құрылтай мен Парламентке шоу-бизнес өкілдерінің, блогерлердің баруын негізінен теріс қабылдайды. Әлеуметтік зерттеулер қоғамның заң шығарушы органда кәсіби мамандарды (саясаттанушы, заңгер, экономист) көргісі келетінін айқын көрсетіп отыр.
Тұрғындардың бұған қарсы болуының негізгі себептері:
- Кәсіби біліктілік: Қоғам өнер адамдары мен блогерлердің заң шығару, саяси реформалар жасау және мемлекеттік бюджетті бөлу сияқты ауыр міндеттерді атқара алатынына сенбейді.
- Популизм: Олардың саясатқа тек өз танымалдылығын арттыру немесе лоббистік мүдделерді қорғау үшін келетін қауіптеніші бар.
- Тәжірибесіздік: Халық шоу-бизнес өкілдерінің аймақтардағы әлеуметтік мәселелерден, қарапайым халықтың тұрмысынан хабарсыз деп санайды.
Дегенмен, әншілер мен тележүргізушілер (мысалы, Аша Матай сияқты БАҚ-та айтылған үміткерлер) өздерінің медиалық ресурстарын пайдаланып, экология, мәдениет және әйелдер мен балалар құқығы сияқты тар салаларда белсенділік танытса, оларды қолдайтын жанкүйерлері де бар. Бірақ жалпылама тенденция — блогерлер мен өнер адамдарының саясатқа баруына қоғамдық сенім төмен.
«Сенім экономикасы» бағытының негізгі аспектілері:
- Саяси сенім: Қоғамның мемлекеттік институттарға және заң шығарушы органдарға деген сенімін қалпына келтіру.
- Экономикалық өсім: Инфляцияны бақылау, халықтың нақты табысын арттыру және инвестициялық тартымдылықты күшейту.
- Әділ бәсекелестік: Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес, монополияны жою және бизнесті қолдау.
Саяси сарапшы Сәбит Рысбаев осы тұрғыдан алғанда «Әділет» партиясының сайлауалды тізімі назар аудартатынын айтыпты. Оның құрамында мемлекеттік басқару саласында тәжірибесі бар 27 адам және заң шығарумен айналысқан 22 маман бар. Бұған қоса бизнес қауымдастығының өкілдері де енгізілген.
Бұл кездейсоқ таңдау емес
Экономиканы дамыту үшін тек жақсы идея жеткіліксіз. Оны жүзеге асыра алатын, мемлекеттік аппараттың қалай жұмыс істейтінін білетін, заң әзірлеу тәжірибесі бар әрі кәсіпкерлердің мәселесін түсінетін мамандар қажет.
Мемлекеттік басқару, заң шығару және бизнес тәжірибесінің бір командада тоғысуы экономикалық реформаларды тиімді іске асыруға мүмкіндік береді. Ал мұндай орта қалыптасқан жерде инвестиция да көбейеді, жаңа жұмыс орындары ашылады, экономиканың сапалы өсуіне негіз қаланады.
Сенім экономикасы (Trust Economy) — қоғамдағы сенімді ең құнды активке айналдыратын даму моделі. Оның басты тірегі — кәсіби институттардың ашықтығы, сапалы заңнамалық база және өз ісінің шебері болып табылатын білікті кадрлар Ол дегеніміз ең алдымен кәсіби институттар мен білікті кадрларға сүйенетін экономикаға негізделеді.
- Институттардың ашықтығы: Мемлекеттік органдар мен бизнес институттарының әрекеттері халыққа түсінікті әрі ашық болуы тиіс. Бұл Oxford Saïd Business School зерттеулерінде сенім капиталының қорғаныс қызметін атқаратынын дәлелдейді.
- Экономикалық тиімділік: Халық пен инвесторлар сенетін елдерде экономикалық өсім әлдеқайда тұрақты. Инвестициялар тартылып, капитал айналымы тездейді.
