Себебі әлемдік тәжірибеде трансплантацияның басым бөлігі мәйіттік донорлық арқылы жасалады: «Хабар» агенттігінің «4739» деректі фильмінің тұсау-кесерін ашқан вице-премьер Аида Балаева Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұлт денсаулығы — еліміздің басым құндылығы деген сөзін еске салды.
«Жаңа Конституцияда өмір сүру құқығы әрбір адамның ажырамас және ажыратылмас құқығы ретінде бекітілген, ал азаматтардың денсаулығын сақтау құқығына кепілдік берілген. Бұл ережелер мемлекеттің жауапкершілігін айқындайды: денсаулық сақтау жүйесі алдын алу мен уақтылы диагностикадан бастап жоғары технологиялық емдеу мен транспланттауға дейін өмірді сақтау үшін барлық қолжетімді мүмкіндіктерді пайдалануы тиіс. Үкiмет транспланттау жүйесiн дамыту, медициналық ұйымдардың кәсiби әлеуетiн нығайту және қоғамды ақпараттандыруды жетiлдiру жөнiндегi жұмысты жалғастырады. Біздің сөзсіз басымдығымыз әрбір азаматтың өмірі мен денсаулығын қорғау болып қала береді», — деді вице-премьер.
- Күту тізіміндегі адамдар саны: Ағза ауыстыруды күтіп жүрген 4 739 науқас бар, олардың 125-і – балалар.
- Қажеттілік құрылымы: Кезекте тұрғандардың ең көбі, яғни 4 208 адамға бүйрек қажет. Бұдан бөлек 293 науқас бауыр, 208 адам жүрек және 30 пациент өкпедонорын күтуде.
- Оталар динамикасы: Соңғы жылдары ота жасау көрсеткіші еселеп артты. Мысалы, елдегі трансплантация саны соңғы жылдары бірнеше есеге өсті, алайда жыл сайын олардың тек 400-ге жуығына ғана ота жасауға мүмкіндік туады.
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің баспасөз қызметі фильм атауының «4739» символизмін түсіндірді.
«Дәл осындай адамдар ағзаларды транспланттауды күту парағында тұр. Олардың көпшілігі үшін трансплантация өмірді сақтап қалудың жалғыз мүмкіндігі болып қала береді. Жыл сайын 350-ден астам науқас қажетті операцияны күтпей-ақ қайтыс болады. Бұл ретте елімізде трансплантациялаудың 90% -ға жуығы тірі туысқан донорлардың қатысуымен жүргізіледі, ал қайтыс болғаннан кейінгі донорлықтың үлесі 10%-дан кем болып қалады».
Соңғы бес жылда елімізде 1500-ге жуық ағза трансплантациясы жасалды, бұл ретте әрбір төртінші операция 2025 жылға сәйкес келді. Өткен жылдың өзінде 310 бүйрек, бауыр, жүрек және өкпе трансплантациясы жасалды.
Электрондық үкімет порталы арқылы қайтыс болғаннан кейінгі донорлыққа қатысты өз ұстанымын 172 283 адам білдірді. Оның ішінде 16 109 адам келісім берсе, 156 174 адам бас тартқан.
Жыл сайын 350-ден астам пациент қажетті операцияны күтпестен көз жұмады. Сонымен қатар елдегі трансплантация операцияларының шамамен 90 пайызы тірі туыстық донорлардың қатысуымен жасалады. Ал қайтыс болғаннан кейінгі донорлықтың үлесі 10 пайызға да жетпейді. Бұған не себеп? Теолог Нұрлан Байжігітұлының айтуынша, бұл мәселеге шариғатта ешқандай тыйым жоқ. Мұны халқымыз дұрыс түсінуі керек. Адамның өмірін сақтап қалуға, оның сауығып кетуіне жәрдемдесу – үлкен сауапты іс. Ол қандай жағдайда болса да, сауап болып саналады.
Донорлық мәселесі
- Туыстық донорлық: Елімізде жасалатын операциялардың 90 пайыздан астамы тірі туыстық донорлардың қатысуымен өтеді. Туыстық донорлық (қан, сүйек кемігі немесе ағза беру) көбіне генетикалық үйлесімділік үшін таңдалады. Донор үшін бұл қауіпсіз процесс, алайда операциядан кейін шаршау, әлсіздік немесе тамыр жарылуы сияқты жеңіл кері әсерлер болуы мүмкін. Туыстық донорлық – көбіне амалсыз қабылданатын шешім. Себебі әлемдік тәжірибеде трансплантацияның басым бөлігі мәйіттік донорлық арқылы жасалады. Ал Қазақстанда жағдай керісінше. Бүйрек ауыстыру оталарының негізгі бөлігі туыстар есебінен жасалады.
- Қайтыс болғаннан кейінгі (мәйіттік) донорлық: Қайтыс болған адамның ағзасын алуға қоғамның көзқарасы әлі де күрделі. eGov порталында өз позициясын білдіргендердің 9,3 пайызы ғана келісім берген.
- Қоғамдық талқылау: Қоғамда донорлық мәдениетін қалыптастыру үшін мемлекеттік қайраткерлер, дін өкілдері мен дәрігерлер ағза донорлығының сауапты әрі өмірлік маңызды екенін түсіндіру жұмыстарын белсенді жүргізіп жатыр.
